Een bekkenontsteking is een infectie die vanuit de vagina omhoog is gegaan naar de baarmoeder, de eileiders of de eierstokken. Bij het grootste deel van de gevallen zit er een chlamydia of gonorroe achter die niet op tijd is gevonden. Dat is meteen het nuttigste dat je erover kunt weten, want allebei zijn ze met een gewone test aantoonbaar voordat ze zover komen.
De afkorting die je overal tegenkomt is PID, van pelvic inflammatory disease.
Wat mij aan dit onderwerp opvalt: bijna elke Nederlandse pagina erover is geschreven voor iemand die de diagnose al heeft. Dat is logisch, want die pagina's komen van ziekenhuizen. Maar de vraag die mensen ons stellen komt eerder. Ze hebben zeurende pijn onderin hun buik, ze hebben een paar weken geleden onbeschermde seks gehad, en ze willen weten of die twee dingen iets met elkaar te maken hebben.
Daar gaat dit artikel over.
Wat is een bekkenontsteking precies?
Het is een ontsteking van de vrouwelijke voortplantingsorganen boven de baarmoedermond. Bacteriën die normaal alleen in de vagina zitten komen omhoog en veroorzaken ontsteking in de baarmoeder, de eileiders of het weefsel eromheen. Artsen gebruiken bekkenontsteking als verzamelnaam, omdat er vaak meer dan één orgaan tegelijk bij betrokken is.
De baarmoedermond werkt normaal als een drempel. Het slijm en de nauwe opening houden het grootste deel van wat in de vagina leeft tegen.
Chlamydia en gonorroe zijn er goed in om die drempel te passeren. Onderzoek naar de mechanismen erachter beschrijft hoe beide bacteriën de lokale afweer weten te ontwijken, waardoor ze zich in het bovenste deel van de geslachtsorganen kunnen vestigen (Darville, 2021). Lukt dat, dan ontstaat de ontsteking die we bekkenontsteking noemen.
Je komt ook de losse namen tegen. Een ontsteking van alleen de eileiders heet salpingitis, een ontsteking van het baarmoederslijmvlies endometritis. In de praktijk lopen die beelden door elkaar heen, en dat is precies waarom er een verzamelnaam bestaat.
Hoe herken je een bekkenontsteking?
Meestal aan pijn onderin de buik die niet wegtrekt, vaak aan beide kanten. Daarbij kan afscheiding horen die anders ruikt of anders kleurt dan je gewend bent, bloedverlies tussen twee menstruaties in, pijn bij het vrijen, en koorts. Niet iedereen heeft alle klachten, en sommige vrouwen merken er nauwelijks iets van.
Dat laatste maakt het lastig.
Er is geen enkel symptoom dat het bewijst. Een review over de diagnostiek noemt dat met zoveel woorden het kernprobleem: er bestaat geen simpele test die een bekkenontsteking aantoont of uitsluit. Artsen moeten het beeld daarom als geheel wegen (Hillier, 2021).
Ook een echo kan er normaal uitzien terwijl er wel degelijk ontsteking is.
Wat je zelf wel kunt doen is letten op verandering. Pijn die nieuw is, anders aanvoelt dan je gewone menstruatiepijn en langer dan een paar dagen aanhoudt, is het soort verandering waar een huisarts iets mee kan.
En dan de nuchtere kant van dit verhaal, want die hoort er ook bij.
Pijn in de onderbuik is een veelvoorkomende klacht met veel mogelijke oorzaken. In Nederland wordt per maand ongeveer tachtig keer zo vaak gezocht op endometriose als op bekkenontsteking, en op algemene onderbuikpijn zelfs nog vaker. Buikpijn wijst dus zelden meteen op een soa. Dat mag ook een geruststelling zijn.
Hoe krijg je een bekkenontsteking?
Meestal via een soa die niet op tijd is gevonden. Chlamydia en gonorroe zijn samen verantwoordelijk voor het grootste deel van de gevallen. Daarnaast kunnen bacteriën die van nature in de vagina voorkomen een rol spelen, vooral op momenten dat de baarmoedermond openstaat.
Die momenten zijn concreet: tijdens de menstruatie, na een bevalling, na een miskraam of een abortus, en rond het plaatsen van een spiraaltje.
Over hoe vaak het misgaat is één onderzoek bijzonder bruikbaar. In de Britse POPI-studie werden ruim tweeduizend jonge vrouwen een jaar lang gevolgd. Vrouwen bij wie achteraf een chlamydia bleek te hebben gezeten, kregen in dat jaar vaker een bekkenontsteking dan vrouwen bij wie dat niet zo was (Oakeshott, 2010).
Het patroon daarachter is niet ingewikkeld. Hoe langer een infectie onopgemerkt blijft, hoe meer tijd hij heeft om omhoog te gaan.
De jaarrapportage van het RIVM over soa's in Nederland laat al jaren hetzelfde zien. Chlamydia is hier de meest gevonden soa, en de aantallen zijn het hoogst bij mensen onder de vijfentwintig. Dat is dezelfde leeftijdsgroep waarin een bekkenontsteking het vaakst wordt gezien. Hoe chlamydia zelf verloopt lees je in chlamydia: symptomen, test en gevolgen, en over de tweede veroorzaker in gonorroe herkennen en testen.
Wanneer is het spoed en wanneer kun je eerst testen?
Bij hevige buikpijn met koorts, misselijkheid of echt ziek zijn hoort dezelfde dag beoordeling door een arts. Bij milde klachten die aanhouden zonder koorts is een gerichte soa-test een logische eerste stap. Het verschil zit in hoe ziek je bent, niet in hoe zeker je bent van de oorzaak.
Deze tabel is er om die keuze makkelijker te maken.
| Wat je merkt | Wat dat meestal betekent | Logische eerste stap |
|---|---|---|
| Hevige buikpijn met koorts, rillingen of misselijkheid | Dit is geen testvraag meer | Zelfde dag een arts, niet wachten op een uitslag |
| Aanhoudende zeurende pijn onderin, geen koorts, wel risicocontact gehad | Kan passen bij een opgestegen soa | Gerichte test op chlamydia en gonorroe, en klachten bespreken |
| Bloedverlies tussen menstruaties of na het vrijen | Vraagt om beoordeling, oorzaken lopen uiteen | Huisarts, een test kan daarnaast |
| Geen klachten, wel onbeschermd contact met een nieuwe partner | Een stille infectie is niet uit te sluiten | Test na de juiste wachttijd |
| Pijn die samenvalt met je cyclus en er al jaren is | Past vaker bij iets anders dan een infectie | Huisarts, dit is geen soa-vraag |
Een tabel stelt geen diagnose. Wat hij wel doet is voorkomen dat je op een testuitslag gaat zitten wachten terwijl je eigenlijk een arts nodig hebt.
Is een bekkenontsteking gevaarlijk?
Behandeld meestal niet. Onbehandeld kan hij littekenweefsel achterlaten in de eileiders, en daar komen de langetermijngevolgen vandaan. Denk aan verminderde vruchtbaarheid, een grotere kans op een buitenbaarmoederlijke zwangerschap, en soms pijn in de onderbuik die blijft.
Hier zijn de cijfers, en ze komen uit het onderzoek waar de meeste Nederlandse pagina's naar verwijzen zonder het te noemen.
In een Zweeds cohort werden 1.844 vrouwen met een via kijkoperatie bevestigde bekkenontsteking jarenlang gevolgd, naast 657 vrouwen bij wie diezelfde kijkoperatie niets liet zien. Van de vrouwen die zwanger probeerden te worden lukte dat bij 16,0 procent van de patiënten niet, tegen 2,7 procent in de controlegroep. Schade aan de eileiders als oorzaak daarvan kwam voor bij 10,8 procent van de patiënten en bij niemand in de controlegroep (Weström, 1992).
Ook het risico op een buitenbaarmoederlijke zwangerschap verschilde duidelijk. Van de eerste zwangerschappen na de kijkoperatie was 9,1 procent buitenbaarmoederlijk bij de patiënten, tegen 1,4 procent bij de controles.
Lees die getallen wel goed. Ze gaan over vrouwen bij wie een ontsteking daadwerkelijk was vastgesteld, dus het is geen kans die iedereen met buikpijn loopt.
Wat ze wel laten zien is waarom er haast zit in het vinden van de onderliggende infectie. De meeste vrouwen die op tijd worden behandeld houden er niets aan over. Wat schade geeft is de tijd waarin niemand wist dat er iets speelde. Die redenering werkten we verder uit in chlamydia gevolgen en onvruchtbaarheid.
Wat als je helemaal geen klachten hebt?
Dan kan een infectie er alsnog zijn. Chlamydia verloopt bij een groot deel van de mensen zonder merkbare klachten, en dat geldt ook voor een deel van de bekkenontstekingen. In het Zweedse cohort zaten vrouwen bij wie de ontsteking pas werd gevonden toen er al schade was ontstaan.
Dit vind ik het sterkste argument om te testen na een risicomoment.
Niet omdat er iets mis is, maar omdat een test de enige manier is om een stille infectie te vinden. Hoe klachtenvrije soa's verlopen werkten we uit in soa zonder symptomen.
Je kunt je bij ons laten checken met een test op chlamydia, gonorroe en trichomonas, zonder afspraak en zonder dat er iets in je huisartsendossier komt. Welke wachttijd bij welke soa hoort staat in welke test heb je wanneer nodig.
Wat te doen bij een bekkenontsteking?
De behandeling bestaat uit antibiotica die een arts voorschrijft, meestal een combinatie, omdat er vaak meer dan één bacterie in het spel is. Bij ernstige klachten gebeurt dat soms in het ziekenhuis via een infuus. De NHG-Standaard Het soa-consult beschrijft hoe Nederlandse huisartsen naar dit beeld kijken.
Wat je zelf niet doet is afwachten tot het overgaat, of een oude antibioticakuur uit de kast pakken.
Twee dingen worden daarnaast vaak vergeten. Je partner meebehandelen hoort erbij, anders raak je opnieuw besmet zodra jullie weer seks hebben. En de kuur afmaken telt ook als de pijn na drie dagen al weg is.
Stel je voor: je bent 23, je hebt sinds anderhalve week zeurende pijn links onderin, en je had een maand geleden een nieuwe partner. Geen koorts, verder niet ziek. Dan is er geen reden voor paniek, en ook geen reden om er nog drie weken mee te blijven lopen.
Thuisarts.nl legt in gewone taal uit wat je van een huisartsbezoek bij pijn in de onderbuik kunt verwachten. Wat er gebeurt na een positieve uitslag staat in positief getest, wat nu.
Bestaat een bekkenontsteking ook bij mannen?
Niet onder die naam, want mannen hebben geen eileiders of baarmoeder. Het onderliggende verhaal is wel hetzelfde. Dezelfde bacteriën kunnen ook bij mannen omhoog gaan vanuit de plasbuis, en dan komen ze terecht in de bijbal of de prostaat.
Dat verband wordt op Nederlandse pagina's bijna nooit gelegd, en dat is jammer.
Bij een bijbalontsteking onder de vijfendertig zijn chlamydia en gonorroe vaak de verwekker, dezelfde twee die bij vrouwen van die leeftijd achter een bekkenontsteking zitten (Street, 2017). Het is dezelfde infectie in andere anatomie. Voor stellen die zich samen laten checken is dat een bruikbaarder beeld dan twee losse aandoeningen die toevallig tegelijk opduiken.
Het begin van dat opstijgen is bij mannen vaak een plasbuisontsteking. Gaat het verder, dan lees je over de bijbal in bijbalontsteking herkennen en over de prostaat in prostaatontsteking en de soa-link.
Verder lezen
Voor de losse onderdelen van een bekkenontsteking: eileiderontsteking en ontsteking van de baarmoeder.
Voor wat er daarna met je vruchtbaarheid kan gebeuren: verstopte eileiders en soa en kinderwens.
Voor het bredere klachtenbeeld bij vrouwen: soa symptomen bij vrouwen en afscheiding en wanneer het op een soa wijst.
Bronnen
- Weström L, et al. Pelvic inflammatory disease and fertility. A cohort study of 1,844 women with laparoscopically verified disease and 657 control women with normal laparoscopic results. Sexually Transmitted Diseases, 1992;19(4):185-92. PMID 1411832.
- Oakeshott P, et al. Randomised controlled trial of screening for Chlamydia trachomatis to prevent pelvic inflammatory disease: the POPI (prevention of pelvic infection) trial. BMJ, 2010. PMID 20378636.
- Hillier SL, et al. A Review of the Challenges and Complexities in the Diagnosis, Etiology, Epidemiology, and Pathogenesis of Pelvic Inflammatory Disease. The Journal of Infectious Diseases, 2021. PMID 34396398.
- Darville T. Pelvic Inflammatory Disease Due to Neisseria gonorrhoeae and Chlamydia trachomatis: Immune Evasion Mechanisms and Pathogenic Disease Pathways. The Journal of Infectious Diseases, 2021. PMID 34396413.
- Street EJ, et al. The 2016 European guideline on the management of epididymo-orchitis. International Journal of STD and AIDS, 2017;28(8):744-749. PMID 28632112.
- RIVM, Seksueel overdraagbare aandoeningen in Nederland, jaarrapportage. Geraadpleegd juli 2026.
- NHG-Standaard Het soa-consult, Nederlands Huisartsen Genootschap. Geraadpleegd juli 2026.
- Thuisarts.nl, Ik heb pijn in mijn onderbuik. Geraadpleegd juli 2026.
Elk testresultaat bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.
Auteur
