Een ontsteking van de baarmoeder heeft twee heel verschillende oorsprongen. Begint hij binnen tien dagen na een bevalling, miskraam, abortus of het plaatsen van een spiraaltje, dan is het meestal geen soa. Begint hij pas weken na onbeschermde seks, dan zit er vaak chlamydia of gonorroe achter.
De medische naam is endometritis.
Wat ik hier het vaakst zie misgaan: die twee verhalen worden op één hoop gegooid. Ze vragen om een heel andere eerste stap, en het moment waarop je klachten begonnen is daarbij het bruikbaarste dat je hebt.
Daar begint dit artikel mee.
Wat is een ontsteking van de baarmoeder?
Het is een ontsteking van het slijmvlies dat de binnenkant van je baarmoeder bekleedt. Artsen noemen dat endometritis. Bacteriën komen via de baarmoedermond omhoog, of komen binnen op een moment dat die mond wijder openstaat dan normaal. Daar kunnen ze roodheid, zwelling en pijn geven.
De baarmoedermond werkt normaal als een drempel.
Het slijm erin houdt het meeste tegen van wat in je vagina leeft. Na een bevalling of een ingreep staat die drempel tijdelijk open. Chlamydia en gonorroe passeren hem ook zonder die hulp (Darville, 2021).
De acute vorm geeft duidelijke klachten binnen dagen tot weken. De chronische vorm sluimert en wordt vaak pas gevonden bij onderzoek naar herhaalde miskramen. Het bewijs zit dan in plasmacellen in het baarmoederslijmvlies (Michels, 1995).
Hoe herken je een ontsteking van de baarmoeder?
Meestal aan pijn onderin je buik die niet wegtrekt, vaak samen met koorts. Daarbij kan afscheiding horen die anders ruikt of anders kleurt dan je gewend bent. Bloedverlies buiten je menstruatie om komt ook voor. Niet iedereen heeft alle klachten, en sommige vrouwen merken bijna niets.
Koorts is het signaal om het serieus te nemen.
Na een bevalling geldt dat extra. Koorts in de eerste tien dagen na de bevalling hoort dezelfde dag beoordeeld te worden door een arts of verloskundige. Dat is geen testvraag en ook geen wachtvraag.
Zonder koorts lijkt het op van alles: een blaasontsteking, gewone menstruatiepijn, endometriose. Er is geen enkel symptoom dat het bewijst.
Wat wel houvast geeft is verandering. Pijn die nieuw is en langer dan een paar dagen aanhoudt, is iets waar een huisarts mee kan werken. Wanneer afscheiding wel en niet op een soa wijst staat in afscheiding en wanneer het op een soa wijst.
Komt het door een soa of door iets anders?
Dat hangt vooral af van wat er kort voor je klachten gebeurde. Volgde er een bevalling, miskraam, abortus of een spiraaltje, dan is dat meestal de verklaring en gaat het niet om een soa. Was er geen ingreep en wel onbeschermde seks, dan komt chlamydia of gonorroe in beeld.
Ik vind het belangrijk dat hardop te zeggen, ook al verkopen wij soa-tests. Een ontsteking vlak na een bevalling is meestal geen soa-vraag, en dan brengt een test je niet verder.
Het verschil zit vooral in de timing.
Een ontsteking na een bevalling of ingreep begint doorgaans binnen dagen. Een opgestegen soa kan weken tot maanden na het contact opduiken, omdat chlamydia eerst rustig in de baarmoedermond kan zitten.
Deze tabel legt de twee verhalen naast elkaar.
| Wat er gebeurde en wanneer je klachten begonnen | Welke oorsprong daarbij past | Logische eerste stap |
|---|---|---|
| Binnen tien dagen na een bevalling of keizersnede | Past bij een ontsteking na de bevalling, meestal geen soa | Zelfde dag verloskundige of huisarts, geen zelftest |
| Binnen een week na een miskraam of een abortus | Past bij een ontsteking na de ingreep | Bel de kliniek of huisarts die de ingreep deed |
| In de eerste weken na het plaatsen van een spiraaltje | Past vaker bij de plaatsing dan bij een soa | Huisarts, of de arts die het spiraaltje plaatste |
| Twee tot zes weken na onbeschermde seks, geen ingreep gehad | Past bij een soa die omhoog is gegaan | Gerichte test op chlamydia en gonorroe, en klachten bespreken |
| Koorts, rillingen of echt ziek zijn, wat de aanleiding ook was | Dit is geen testvraag meer | Zelfde dag een arts, niet wachten op een uitslag |
| Al maanden lichte klachten zonder duidelijk beginmoment | Kan passen bij de chronische vorm, oorzaken lopen uiteen | Huisarts, een soa-test kan daarnaast |
Een tabel stelt geen diagnose. Wat hij wel doet is voorkomen dat je op een uitslag zit te wachten terwijl je een arts nodig hebt.
Hoe chlamydia bij vrouwen verloopt lees je in chlamydia bij vrouwen. Wat testen rond een zwangerschap betekent staat in soa testen tijdens de zwangerschap.
Waarom blijft het zelden bij de baarmoeder alleen?
Omdat de eileiders er direct op aansluiten. Een ontsteking in het baarmoederslijmvlies kan doorlopen naar de eileiders en het weefsel eromheen. Daarom gebruiken artsen bekkenontsteking als verzamelnaam en niet endometritis. In de praktijk zijn er vaak meerdere organen tegelijk bij betrokken.
Dat is meer dan een woordenkwestie.
De langetermijngevolgen komen namelijk niet uit de baarmoeder zelf. Ze komen uit de eileiders, waar littekenweefsel de doorgang kan vernauwen.
In Zweden werden 1.844 vrouwen met een via kijkoperatie bevestigde bekkenontsteking jarenlang gevolgd, naast 657 vrouwen bij wie diezelfde operatie niets liet zien. Van de vrouwen die zwanger wilden worden lukte dat bij 16,0 procent van de patiënten niet, tegen 2,7 procent van de controles. Buitenbaarmoederlijke zwangerschappen kwamen voor bij 9,1 procent tegen 1,4 procent (Weström, 1992).
Lees die getallen wel goed. Ze gaan over vrouwen bij wie een ontsteking daadwerkelijk was vastgesteld, niet over iedereen met buikpijn. Wat er in de eileiders zelf gebeurt staat in eileiderontsteking.
Hoe wordt het vastgesteld?
Met een combinatie van je verhaal, lichamelijk onderzoek en gericht testen. Er bestaat geen enkele test die een bekkeninfectie aantoont of uitsluit, en dat noemt de literatuur zelf het kernprobleem (Hillier, 2021). Een echo kan er normaal uitzien terwijl er wel degelijk ontsteking is.
Wat een soa-test wel doet is de oorzaak vinden.
Een test op chlamydia en gonorroe zegt niets over hoe hoog de bacterie is gekomen. Hij zegt wel of de verwekker die dit beeld het vaakst veroorzaakt aanwezig is. Dat is precies wat je huisarts nodig heeft.
De NHG-Standaard Het soa-consult beschrijft hoe Nederlandse huisartsen naar deze klachten kijken, en Thuisarts.nl legt in gewone taal uit wat je van zo'n consult kunt verwachten. Uit de jaarcijfers van het RIVM blijkt al jaren dat chlamydia hier de meest gevonden soa is.
Je kunt je bij ons laten checken met een test op chlamydia, gonorroe en trichomonas, zonder afspraak en zonder dat er iets in je huisartsendossier komt.
Hoe wordt een ontsteking van de baarmoeder behandeld?
Met antibiotica die een arts voorschrijft, vaak een combinatie, omdat er meestal meer dan één bacterie meespeelt. Bij hevige klachten of hoge koorts gebeurt dat soms in het ziekenhuis via een infuus. Welke kuur past hangt af van de oorsprong, en daarom is die vraag uit de tabel geen detail.
Twee dingen worden daarbij vaak vergeten.
Zit er een soa achter, dan hoort je partner meebehandeld te worden. Anders raak je opnieuw besmet zodra jullie weer seks hebben. En de kuur afmaken telt ook als de pijn na drie dagen al weg is.
Wat je zelf niet doet is een oude antibioticakuur uit de kast pakken.
Stel je voor: je bent 29, je liet zes weken geleden een spiraaltje plaatsen en sinds gisteren heb je pijn onderin met wat koorts. Zes weken is laat voor een plaatsingsprobleem. Dan is bellen met je huisarts logischer dan afwachten.
Wat als je geen klachten hebt?
Dan kan er alsnog iets spelen. Chlamydia verloopt bij een groot deel van de vrouwen zonder merkbare klachten, en juist die stille infecties krijgen de tijd om omhoog te gaan. De chronische vorm van endometritis wordt soms pas gevonden als iemand al maanden probeert zwanger te worden.
Dat vind ik het sterkste argument om na een risicomoment te testen.
Niet omdat er iets mis is, maar omdat een test de enige manier is om een stille infectie te vinden. Hoe klachtenvrije soa's verlopen staat in soa zonder symptomen.
Een concrete eerste stap kost je vijf minuten. Schrijf op wanneer je klachten precies begonnen en wat er in de vier weken daarvoor gebeurde, en neem dat briefje mee naar je huisarts.
Verder lezen
Voor het overkoepelende beeld van de opstijgende infectie: bekkenontsteking (PID). Voor wat er daarna met je vruchtbaarheid kan gebeuren: verstopte eileiders.
Bronnen
- Michels TC. Chronic endometritis. American Family Physician, 1995. PMID 7604765.
- Darville T. Pelvic Inflammatory Disease Due to Neisseria gonorrhoeae and Chlamydia trachomatis: Immune Evasion Mechanisms and Pathogenic Disease Pathways. The Journal of Infectious Diseases, 2021. PMID 34396413.
- Hillier SL, et al. A Review of the Challenges and Complexities in the Diagnosis, Etiology, Epidemiology, and Pathogenesis of Pelvic Inflammatory Disease. The Journal of Infectious Diseases, 2021. PMID 34396398.
- Weström L, et al. Pelvic inflammatory disease and fertility. A cohort study of 1,844 women with laparoscopically verified disease and 657 control women with normal laparoscopic results. Sexually Transmitted Diseases, 1992;19(4):185-92. PMID 1411832.
- RIVM, Seksueel overdraagbare aandoeningen in Nederland, jaarrapportage. Geraadpleegd juli 2026.
- NHG-Standaard Het soa-consult, Nederlands Huisartsen Genootschap. Geraadpleegd juli 2026.
- Thuisarts.nl, Ik heb pijn in mijn onderbuik. Geraadpleegd juli 2026.
Elk testresultaat bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.
Auteur
