Plasbuisontsteking: oorzaken, klachten en wanneer het een soa is

Een plasbuisontsteking is een ontsteking van je urethra, het buisje waardoor je plast. In Nederland is chlamydia de bekendste veroorzaker, en die zit in vrijwel elke soa-test. Maar bij een flink deel van de mannen met een ontstoken plasbuis vindt het lab geen chlamydia en geen gonorroe (Jordan, 2020).

Dat is het scenario waar dit artikel over gaat.

Je hebt klachten, je laat je checken, en de uitslag zegt: niets gevonden. Wat ons opvalt is dat bijna geen enkele Nederlandse pagina uitlegt wat er dan nog over is. Terwijl dat precies het moment is waarop je iets wilt weten.

Hieronder lees je wat een plasbuisontsteking is, welke verwekkers er meespelen, welke daarvan een standaardtest structureel niet oppikt, en wat een logische volgende stap is. We verkopen soa-tests, dus we zeggen het maar meteen: een van de verwekkers in dit verhaal zit niet in ons pakket. Dat vertellen we liever zelf.

Wat is een plasbuisontsteking precies?

Plasbuisontsteking is de Nederlandse term voor urethritis: een ontsteking van de plasbuis. Je merkt het meestal aan een branderig of pijnlijk gevoel bij het plassen, aan afscheiding, of aan allebei. Het is een beschrijving van wat er ontstoken is, niet van wat het veroorzaakt.

Dat onderscheid is de kern van deze hele pagina.

Artsen splitsen urethritis vaak in twee groepen. Gonokokken-urethritis wordt veroorzaakt door de gonorroebacterie. Alles wat daar niet onder valt heet niet-gonokokken urethritis, afgekort NGU. Die tweede groep is de grote, en het is ook de rommelige: er zitten meerdere verwekkers in, en soms geen enkele die het lab kan aanwijzen.

De NHG-Standaard Het soa-consult gebruikt hetzelfde onderscheid in de huisartsenzorg. Thuisarts.nl, het patiëntenplatform van het Nederlands Huisartsen Genootschap, beschrijft de klachten in gewone taal.

Hoe herken je een plasbuisontsteking?

De klassieke combinatie is branderig plassen plus afscheiding uit de plasbuis. Bij mannen is die afscheiding vaak zichtbaar, soms alleen 's ochtends voor het eerste plasje. Bij vrouwen gaan de klachten makkelijker op in wat op een blaasontsteking lijkt. Jeuk in de plasbuis en vaker moeten plassen komen er regelmatig bij.

Wat het lastig maakt: de klachten zijn niet specifiek.

Branderig plassen kan net zo goed bij een blaasontsteking horen, bij irritatie door zeep, of bij een schimmelinfectie. Het verschil zit vaak in waar het zit. Klachten die uit de plasbuis zelf komen wijzen eerder richting urethritis. Klachten die vooral als aandrang en pijn onderin de buik voelen, passen beter bij de blaas. Dat is een vuistregel en geen diagnose. We schreven er een apart stuk over: branderig gevoel bij het plassen.

Een deel van de mensen merkt helemaal niets. Chlamydia verloopt vaak stil, en dat is precies waarom het zo makkelijk wordt doorgegeven.

Is plasbuisontsteking altijd een soa?

Nee. Een plasbuisontsteking komt vaak door een soa, maar zeker niet altijd. Chlamydia en gonorroe zijn de bekendste verwekkers en allebei seksueel overdraagbaar. Daarnaast spelen bacteriën mee die niet als soa gelden, en soms is de oorzaak mechanische irritatie of een katheter. Zonder test valt dat niet uit elkaar te houden.

De praktische vraag is dus niet of het een soa is, maar welke verwekker het is en of een test die kan vinden. Dat verschilt per verwekker, en daar wordt zelden helder over geschreven.

Deze tabel is de kern van dit artikel.

De onderste twee rijen zijn waar de meeste verwarring ontstaat. Daar gaan de losse artikelen in dit cluster over.

Wat als je soa-test negatief is en de klachten blijven?

Dan ben je niet in een uitzonderingssituatie beland. Onderzoek naar niet-gonokokken urethritis laat twee dingen zien. Vaak spelen er meerdere verwekkers tegelijk. En bij een deel van de mannen wordt geen enkele bekende verwekker aangetoond (Jordan, 2020). Een negatieve uitslag sluit klachten dus niet uit.

Er zijn grofweg drie verklaringen, en ze zijn allemaal saai genoeg om geruststellend te zijn.

De eerste: je testte te vroeg. Elke test heeft een periode nodig waarin de verwekker aantoonbaar wordt. Test je binnen dat venster, dan kan de uitslag negatief zijn terwijl er wel iets speelt. Hoe lang dat duurt verschilt per soa, en dat werkten we uit in welke test heb je wanneer nodig.

De tweede: de verwekker zat niet in het pakket. Mycoplasma genitalium is hier het schoolvoorbeeld van. Die bacterie veroorzaakt aantoonbaar urethritis, maar zit in Nederland niet standaard in een soa-pakket, ook niet in dat van ons.

De derde: er is geen infectie. Irritatie, een huidaandoening of een niet-infectieuze ontsteking geven vergelijkbare klachten. Een test kan die niet aantonen, want er is niets aan te tonen.

In alle drie de gevallen is de huisarts de logische volgende halte, niet nog een test bestellen.

Welke rol speelt mycoplasma genitalium hierin?

Mycoplasma genitalium is een seksueel overdraagbare bacterie die urethritis kan veroorzaken. De Europese richtlijn uit 2021 beschrijft haar als een erkende verwekker, en adviseert de behandeling af te stemmen op resistentiebepaling in plaats van standaard hetzelfde antibioticum te geven (Jensen, 2022).

Dat resistentiepunt is geen detail.

Een wereldwijde meta-analyse liet zien dat resistentie tegen macroliden, de antibioticaklasse waar azitromycine onder valt, bij deze bacterie in de loop van de jaren duidelijk is toegenomen (Machalek, 2020). Een geactualiseerde review uit 2025 zag dat patroon doorzetten (Chua, 2025). Dat is precies waarom ongericht testen en behandelen hier averechts kan werken.

We werkten dit uit in een apart artikel over mycoplasma als soa, en een tweede over de behandeling en de resistentie.

En ureaplasma dan?

Ureaplasma ligt anders. Deze bacterie wordt bij veel mensen zonder klachten gewoon gevonden als onderdeel van de normale flora. Een positieve uitslag betekent daarom lang niet altijd dat je iets hebt dat behandeld moet worden. Commerciële testpagina's presenteren het vaak wel zo.

De Europese STI Guidelines Editorial Board publiceerde in 2018 een standpunt met precies die vraag als titel: moeten we hier eigenlijk wel op testen? De strekking is terughoudend. Routinematig testen op ureaplasma en Mycoplasma hominis levert bij mensen zonder klachten vooral verwarring op (Horner, 2018).

Dat is een ongemakkelijke boodschap voor een testaanbieder om op te schrijven. Het is wel de eerlijke.

Meer daarover in ureaplasma urealyticum en mycoplasma hominis.

Wat te doen bij een plasbuisontsteking?

De eerste stap is uitzoeken wat het is. Bij klachten die passen bij urethritis is een gerichte test op chlamydia en gonorroe de gebruikelijke start. Dat zijn de twee verwekkers die het vaakst gevonden worden. Voor allebei bestaat een duidelijke behandeling. Blijven de klachten na een negatieve uitslag, dan hoort dat besproken te worden met een arts.

Wat wij kunnen doen is het eerste deel: een test op chlamydia, gonorroe en trichomonas, zonder afspraak en zonder dat er iets bij je huisarts terechtkomt.

Wat wij niet kunnen doen is een antibioticum voorschrijven of beoordelen of een niet-infectieuze oorzaak speelt. Dat is huisartsenwerk, en bij aanhoudende klachten is dat ook echt de juiste plek.

Wat mij in de vragen die we binnenkrijgen het vaakst opvalt: na een negatieve uitslag willen mensen vooral nog een test. Terwijl een gesprek met de huisarts op dat moment meer oplevert.

Zelf antibiotica gebruiken die nog in de kast liggen is hier een slecht idee. Bij mycoplasma is dat een van de manieren waarop resistentie ontstaat.

Hoe kom je van een plasbuisontsteking af?

Als er een bacteriële verwekker is aangetoond, wordt urethritis in de regel met antibiotica behandeld, en welke dat is hangt af van de verwekker. Bij chlamydia en gonorroe zijn de behandelroutes goed uitgewerkt. Bij mycoplasma genitalium speelt resistentie een grotere rol. Bij een niet-infectieuze oorzaak helpt een antibioticum niet.

De behandeling voorschrijven doet je huisarts of de soa-poli, niet wij.

Wel goed om te weten: bij een aangetoonde soa hoort partnerwaarschuwing erbij, anders gaat de infectie heen en weer. We schreven daarover in je partner inlichten. En als de uitslag positief is, staat in positief getest, wat nu wat er dan gebeurt.

Nog een praktisch punt. Klachten die na een correcte behandeling blijven, betekenen niet automatisch dat de behandeling faalde. Het slijmvlies heeft tijd nodig om te herstellen. Blijft het langer aanhouden, laat het dan opnieuw beoordelen.

Plasbuisontsteking bij de vrouw

Bij vrouwen wordt een plasbuisontsteking vaker aangezien voor een blaasontsteking. De klachten overlappen sterk: branderig plassen, vaker moeten, soms een zeurend gevoel onderin. Het verschil zit hem er meestal in dat een blaasontsteking bij een urinekweek een bacterie laat zien, en urethritis door een soa niet.

Dat verschil heeft praktische gevolgen.

Stel je voor: twee vrouwen van 30 krijgen op een vrijdagavond dezelfde kuur van 5 dagen mee voor een blaasontsteking. Bij de een zijn de klachten na een week weg. Bij de ander zakken ze half weg en komen ze na twee weken terug.

Dat tweede patroon, een kuur die maar deels aanslaat, is precies het moment om aan een andere verwekker te denken. Zeker als er sinds kort een nieuwe partner in beeld is.

Afscheiding maakt het beeld nog verwarrender, want die kan net zo goed bij bacteriële vaginose of candida horen. In afscheiding: wanneer wijst het op een soa zetten we die naast elkaar. Het onderscheid met de blaas werkten we uit in soa of blaasontsteking.

Hoe lang duurt een plasbuisontsteking?

Bij een aangetoonde bacteriële oorzaak zakken de klachten na de start van de juiste behandeling meestal binnen enkele dagen tot een week. Dat is een gemiddelde en geen belofte. Een deel van de mensen houdt daarna nog een tijd een prikkelbaar gevoel bij het plassen, zonder dat er nog een infectie zit.

Wat je vooral wilt vermijden is een kuur half afmaken.

Bij mycoplasma is dat een van de routes waarlangs resistentie ontstaat, en dan wordt een tweede behandeling lastiger dan de eerste. Houdt het na een afgeronde behandeling aan, dan is een herbeoordeling zinvoller dan dezelfde kuur nog een keer.

Verder lezen in dit cluster

Zijn je klachten mannelijk-specifiek, begin dan bij plasbuisontsteking bij de man. Wil je weten waarom een standaardtest mycoplasma mist, lees dan mycoplasma genitalium.

Kreeg je een positieve ureaplasma-uitslag bij een andere aanbieder, dan is ureaplasma urealyticum het stuk dat je zoekt. Voor het bredere overzicht van welke soa wat doet: de minder bekende soa's.

Bronnen

• Jordan SJ, et al. Aetiology and prevalence of mixed-infections and mono-infections in non-gonococcal urethritis in men: a case-control study. Sexually Transmitted Infections, 2020. PMID 31515293.
• Jensen JS, et al. 2021 European guideline on the management of Mycoplasma genitalium infections. Journal of the European Academy of Dermatology and Venereology, 2022. PMID 35182080.
• Machalek DA, et al. Prevalence of mutations associated with resistance to macrolides and fluoroquinolones in Mycoplasma genitalium: a systematic review and meta-analysis. The Lancet Infectious Diseases, 2020. PMID 32622378.
• Chua TP, et al. Evolving patterns of macrolide and fluoroquinolone resistance in Mycoplasma genitalium: an updated systematic review and meta-analysis. The Lancet Microbe, 2025. PMID 40147462.
• Horner P, et al. Should we be testing for urogenital Mycoplasma hominis, Ureaplasma parvum and Ureaplasma urealyticum in men and women? A position statement from the European STI Guidelines Editorial Board. Journal of the European Academy of Dermatology and Venereology, 2018. PMID 29924422.
• NHG-Standaard Het soa-consult, Nederlands Huisartsen Genootschap. Geraadpleegd juli 2026.
• Thuisarts.nl, Ik heb pijn bij het plassen. Geraadpleegd juli 2026.
• RIVM, Seksueel overdraagbare aandoeningen in Nederland, jaarrapportage. Geraadpleegd juli 2026.

Elk testresultaat bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.