Een eileiderontsteking is een ontsteking van de eileiders, meestal door een chlamydia of gonorroe die omhoog is gegaan. In een Zweeds cohort van 1.844 vrouwen met een bevestigde ontsteking lukte zwanger worden bij 16,0 procent niet. In de controlegroep was dat 2,7 procent (Weström, 1992).
Wat mij hieraan opvalt: de eileider is het orgaan waar de schade blijft plakken.
Een bekkenontsteking kan meerdere organen tegelijk raken. Maar het is het litteken in de eileider dat later bepaalt hoe makkelijk je zwanger wordt. Daar gaat dit stuk over, en over de reden dat timing bij dit beeld zwaarder telt dan bij bijna elke andere soa.
Wat is een eileiderontsteking?
Een eileiderontsteking is een ontsteking van een of beide eileiders, de buisjes van ongeveer tien centimeter die de eierstok met de baarmoeder verbinden. De medische naam is salpingitis. Je komt ook het woord adnexitis tegen, en dat betekent iets breder: ontsteking van de eileider en de eierstok samen.
De eileider is geen simpel slangetje. De binnenkant zit vol trilhaartjes die de eicel richting de baarmoeder bewegen, en op het nauwste punt is het kanaal ongeveer een millimeter breed.
Dat maakt hem kwetsbaar.
Een ontsteking laat littekenweefsel achter, en in zo'n nauw kanaal is daar weinig ruimte voor. Artsen vatten ontsteking van de eileiders, de baarmoeder en het weefsel eromheen samen onder één noemer, omdat er vaak meer dan één orgaan bij betrokken is. Dat bredere beeld staat in bekkenontsteking (PID).
Zit de ontsteking vooral in het baarmoederslijmvlies, dan gaat het over endometritis. Daarover lees je meer in ontsteking van de baarmoeder.
Hoe herken je een eileiderontsteking?
Meestal aan pijn onderin de buik die niet wegtrekt, aan één kant of aan beide kanten. Daarbij kan koorts horen, afscheiding die anders ruikt of anders kleurt, bloedverlies tussen twee menstruaties, of pijn bij het vrijen. Eén symptoom bewijst het niet, en er bestaat geen simpele test die het aantoont of uitsluit (Hillier, 2021).
Let daarom vooral op verandering.
Pijn die nieuw is, anders voelt dan je gewone menstruatiepijn en langer dan een paar dagen aanhoudt, is het soort verandering waar een huisarts iets mee kan. Bij hevige pijn met koorts of misselijkheid hoort dezelfde dag beoordeling. Dan is een testuitslag afwachten de verkeerde volgorde.
Deze tabel is bedoeld om die keuze makkelijker te maken.
| Wat je merkt | Wat daarbij past | Logische eerste stap |
|---|---|---|
| Hevige eenzijdige buikpijn met koorts of misselijkheid | Dit is geen testvraag meer | Zelfde dag een arts, niet wachten op een uitslag |
| Zeurende pijn onderin die aanhoudt, geen koorts, wel risicocontact gehad | Kan passen bij een soa die omhoog is gegaan | Gerichte test op chlamydia en gonorroe, en je klachten erbij vermelden |
| Bloedverlies tussen menstruaties of na het vrijen | Vraagt om beoordeling, de oorzaken lopen uiteen | Huisarts, een test kan daarnaast lopen |
| Geen klachten, wel onbeschermd contact met een nieuwe partner | Een stille infectie is niet uit te sluiten | Test na de juiste wachttijd |
| Al een jaar niet zwanger, nooit een ontsteking gemerkt | Stille eileiderschade is een van de mogelijkheden | Huisarts, een soa-test hoort bij het vooronderzoek |
| Pijn die precies met je cyclus meeloopt en er al jaren is | Past vaker bij iets anders dan een infectie | Huisarts, dit is geen soa-vraag |
Een tabel stelt geen diagnose. Wat hij wel doet is voorkomen dat je op een uitslag zit te wachten terwijl je eigenlijk een arts nodig hebt.
Hoe krijg je een eileiderontsteking?
Bijna altijd doordat bacteriën vanuit de vagina omhoog gaan. Chlamydia en gonorroe worden daarbij het vaakst gevonden. Allebei weten ze de afweer rond de baarmoedermond te ontwijken, waardoor ze het bovenste deel van de geslachtsorganen kunnen bereiken (Darville, 2021). Vanaf dat moment zit de infectie in weefsel dat er slecht tegen kan.
De baarmoedermond staat niet altijd even strak dicht. Tijdens de menstruatie, na een bevalling, na een miskraam en rond het plaatsen van een spiraaltje ligt die drempel lager.
Leeftijd speelt ook mee.
De jaarrapportage van het RIVM laat al jaren hetzelfde zien. Chlamydia is de meest gevonden soa in Nederland, met de hoogste aantallen bij mensen onder de vijfentwintig. Dat is dezelfde groep waarin een opgestegen infectie het vaakst wordt gezien.
Zeldzamer zijn de niet-seksuele routes, zoals een ontsteking na een ingreep in de baarmoeder. Ze bestaan, maar ze verklaren een klein deel van de gevallen.
Kan een eileiderontsteking zonder klachten verlopen?
Ja, en dat is het vervelendste aan dit beeld. Een deel van de vrouwen met beschadigde eileiders heeft nooit een duidelijke ontsteking gemerkt. Het komt vaak pas boven bij onderzoek naar het uitblijven van een zwangerschap, meestal na een jaar proberen. Dan blijken er afweerstoffen tegen chlamydia in het bloed te zitten, zonder eerdere diagnose (den Hartog, 2006).
Dit vind ik het sterkste argument om na een risicomoment gewoon te testen.
Niet omdat er waarschijnlijk iets mis is. Wel omdat een test de enige manier is om een infectie te vinden die geen klachten geeft. Hoe klachtenvrije soa's verlopen werkten we uit in soa zonder symptomen.
Je kunt je bij ons laten checken met een test op chlamydia, gonorroe en trichomonas, zonder afspraak en zonder dat er iets in je huisartsendossier komt.
Wat betekent een eileiderontsteking voor je vruchtbaarheid?
Behandeld meestal weinig. Onbehandeld kan er littekenweefsel in de eileider ontstaan, en dat weefsel gaat niet meer weg. In hetzelfde Zweedse cohort was schade aan de eileiders bij 10,8 procent van de patiënten de oorzaak van onvruchtbaarheid. In de controlegroep kwam dat bij niemand voor (Weström, 1992).
Nederlandse ziekenhuispagina's schrijven vaak dat ongeveer één op de tien vrouwen na een bekkenontsteking minder vruchtbaar is. Die verhouding klopt aardig met het cijfer hierboven. Alleen staat er bijna nooit bij waar hij vandaan komt.
Hij komt hiervandaan.
Er is nog een tweede getal uit datzelfde onderzoek. Van de eerste zwangerschappen na de kijkoperatie was 9,1 procent buitenbaarmoederlijk bij de patiënten, tegen 1,4 procent bij de controles. Een beschadigde eileider laat een bevruchte eicel moeilijker door, en dan kan die zich onderweg innestelen.
Lees die cijfers wel goed. Ze gaan over vrouwen bij wie een ontsteking daadwerkelijk was vastgesteld, niet over iedereen met buikpijn.
En dan het punt dat op de meeste pagina's ontbreekt: antibiotica ruimen de bacterie op, maar ze maken een litteken niet ongedaan.
Een half jaar later alsnog behandelen haalt de infectie weg. Verklevingen die er dan al zitten, blijven zitten. Dat is de eerlijke reden dat tijd hier meetelt, en niet een reden voor paniek.
Stel je voor: je bent 29 en je probeert sinds veertien maanden zwanger te worden. Je hebt nooit koorts of hevige buikpijn gehad. Toch kan er jaren geleden iets stils zijn geweest dat sporen heeft achtergelaten. Wat chlamydia op de lange termijn kan doen staat in chlamydia gevolgen en onvruchtbaarheid.
Hoe wordt een eileiderontsteking behandeld?
Met antibiotica die een arts voorschrijft, meestal een combinatie van middelen, omdat er vaak meer dan één bacterie meespeelt. Bij hoge koorts of hevige pijn gebeurt dat soms in het ziekenhuis via een infuus. De NHG-Standaard Het soa-consult beschrijft hoe huisartsen in Nederland naar dit beeld kijken.
Twee dingen worden daarbij vaak vergeten.
Je partner meebehandelen hoort erbij, anders raak je opnieuw besmet zodra jullie weer seks hebben. En de kuur afmaken telt ook als de pijn na drie dagen al weg is.
Afwachten tot het vanzelf overgaat is de enige stap die echt niets oplevert.
Thuisarts.nl legt in gewone taal uit wat je van een huisartsbezoek bij pijn in de onderbuik kunt verwachten. Houden de klachten aan of worden ze erger, laat het dan opnieuw beoordelen in plaats van dezelfde stap te herhalen.
Heb je de afgelopen maanden onbeschermde seks gehad en zeurt er sindsdien iets onderin je buik? Zet dan vandaag twee dingen in gang: een test op chlamydia en gonorroe, en een belletje naar je huisarts over de pijn.
Verder lezen
Voor wat er met je eileiders kan gebeuren als er littekenweefsel is ontstaan: verstopte eileiders.
Voor het testen voordat je zwanger wilt worden: soa en kinderwens.
Bronnen
- Weström L, et al. Pelvic inflammatory disease and fertility. A cohort study of 1,844 women with laparoscopically verified disease and 657 control women with normal laparoscopic results. Sexually Transmitted Diseases, 1992;19(4):185-92. PMID 1411832.
- den Hartog JE, et al. Chlamydia trachomatis-associated tubal factor subfertility: Immunogenetic aspects and serological screening. Human Reproduction Update, 2006. PMID 16832042.
- Hillier SL, et al. A Review of the Challenges and Complexities in the Diagnosis, Etiology, Epidemiology, and Pathogenesis of Pelvic Inflammatory Disease. The Journal of Infectious Diseases, 2021. PMID 34396398.
- Darville T. Pelvic Inflammatory Disease Due to Neisseria gonorrhoeae and Chlamydia trachomatis: Immune Evasion Mechanisms and Pathogenic Disease Pathways. The Journal of Infectious Diseases, 2021. PMID 34396413.
- RIVM, Seksueel overdraagbare aandoeningen in Nederland, jaarrapportage. Geraadpleegd juli 2026.
- NHG-Standaard Het soa-consult, Nederlands Huisartsen Genootschap. Geraadpleegd juli 2026.
- Thuisarts.nl, Ik heb pijn in mijn onderbuik. Geraadpleegd juli 2026.
Elk testresultaat bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.
Auteur
