Genitale wratten zijn zachte bultjes op of rond je geslachtsdeel of anus. Ze komen door het humaan papillomavirus (HPV), bijna altijd type 6 of 11. Die typen veroorzaken geen kanker. Wat me elke keer opvalt: vrijwel iedereen die zo'n bultje ontdekt, boekt meteen een soa-test. En juist die test vindt HPV niet.
Dat is geen detail. Een soa-panel zoekt naar bacteriën en virussen in je bloed of urine. Genitale wratten zie je juist met het blote oog. Een arts stelt de diagnose door te kijken, niet door te prikken.
Hieronder lees je hoe je ze herkent, hoe je ze oploopt, en wat je wel kunt laten checken. Want dat bultje is verrassend vaak iets anders.
Wat zijn genitale wratten precies?
Genitale wratten zijn goedaardige huidgroeisels op de penis, de schaamlippen, in de schede, rond de anus of op het perineum. Ze ontstaan door HPV. Bijna altijd gaat het om type 6 of 11, twee laagrisicotypen die geen kanker veroorzaken (Steben, 2014). De medische naam is condylomata acuminata, of kortweg condylomen.
Er zijn meer dan tweehonderd HPV-typen. Het is handig om ze in twee groepen te verdelen.
- Laagrisico-HPV (vooral 6 en 11) geeft wratten. Deze typen zitten niet achter kanker.
- Hoogrisico-HPV (vooral 16 en 18) geeft geen wratten, maar kan na jaren celveranderingen geven. Hiervoor bestaat het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker van het RIVM.
Dat onderscheid is belangrijk. Een wrat betekent dus niet dat je hoogrisico-HPV hebt, en hoogrisico-HPV geeft geen wratten. Ze reizen alleen vaak in hetzelfde gezelschap.
Genitale wratten zijn niet zeldzaam. Een systematische review vond jaarlijks 160 tot 289 nieuwe gevallen per 100.000 mensen, met een middenwaarde van ongeveer 195 (Patel, 2013). Bij vrouwen piekt dat vóór hun 24e, bij mannen tussen 25 en 29 jaar.
Stel: je bent 23, je stapt onder de douche en je voelt drie kleine bultjes die er vorige maand nog niet zaten. Statistisch zit je precies in de leeftijdsgroep waar dit het vaakst gebeurt. Dat maakt het niet minder vervelend, maar het maakt je wel volstrekt gewoon.
Hoe zien genitale wratten eruit?
Genitale wratten zijn meestal klein, zacht en huidkleurig tot grijswit of rozerood. Ze groeien vaak in groepjes. Soms zijn ze plat, soms steken ze uit en lijken ze op een miniatuur bloemkool. Ze doen meestal geen pijn. Jeuk of een branderig gevoel komt wel voor, zeker bij wrijving.
De maat varieert van een speldenknop tot enkele millimeters. Ze kunnen los zitten of samensmelten tot een grotere plek. In de uitgebreide versie beschrijven we dit stap voor stap in hoe zien genitale wratten eruit.
Per plek verschilt het beeld. We werken dat apart uit voor genitale wratten aan de penis, voor vaginale wratten en voor wratten bij de anus.
Hier zit de kern van het probleem. Veel bultjes die mensen voor wratten aanzien, zijn iets anders. En sommige van die andere dingen kun je wél laten testen.
| Wat je ziet | Past mogelijk bij | Zit het in een bloed- of urinetest? |
|---|---|---|
| Zachte, huidkleurige bultjes in groepjes, pijnloos, soms bloemkoolachtig | Genitale wratten (HPV 6 of 11) | Nee. Een arts stelt dit vast door te kijken |
| Groepje pijnlijke blaasjes op rode huid, vaak met tinteling vooraf | Herpes genitalis (HSV-1 of HSV-2) | Ja, via HSV-1 en HSV-2 in bloed, met kanttekeningen |
| Eén hard, pijnloos zweertje dat vanzelf verdwijnt | Syfilis, eerste stadium | Ja, via syfilis in bloed |
| Parelmoerachtige bolletjes met een deukje in het midden | Molluscum contagiosum (waterwratjes) | Nee. Een arts stelt dit vast door te kijken |
| Rijtje gelijkmatige bolletjes rond de rand van de eikel | Parelkransje, een normale variant | Niet nodig. Dit is geen infectie |
Zie je een bultje en twijfel je? Onze bredere uitleg staat in bultje of blaasje bij je geslachtsdeel.
Hoe krijg je genitale wratten?
Je krijgt genitale wratten door huid-op-huidcontact tijdens seks. Het virus zit in de huid en de slijmvliezen, niet in je bloed. Je hoeft er geen penetratie voor te hebben. Alleen contact tussen de huid van de schaamstreek is genoeg. Van een wc-bril of een handdoek krijg je ze in de praktijk niet.
Een condoom verlaagt je risico, maar dekt niet alle huid die contact maakt. In een prospectieve studie onder jonge vrouwen kregen deelnemers van wie de partner altijd een condoom gebruikte 37,8 HPV-infecties per 100 persoonsjaren, tegen 89,3 bij partners die zelden een condoom gebruikten (Winer, 2006).
Dat is meer dan een halvering. Het is geen nul.
De tijd tussen besmetting en de eerste wrat is grillig. Weken is mogelijk, maanden komt vaker voor, en soms duurt het jaren. Meer over de andere manieren waarop soa's zich verspreiden lees je in kun je een soa krijgen van oraal, een wc-bril of een handdoek.
Kun je HPV krijgen met een vaste partner?
Ja. HPV kan jaren stil in je huid zitten voordat er een wrat verschijnt. Een nieuwe wrat bewijst dus niet dat er iemand is vreemdgegaan. Dat klinkt geruststellend en dat is het meestal ook, maar het is vooral gewoon hoe dit virus zich gedraagt.
Dit is de vraag die we het vaakst terugzien, en hij verdient meer ruimte dan hij meestal krijgt. Twee mensen kunnen zeven jaar samen zijn. Eén van hen krijgt ineens wratten. De verleiding om daar een verhaal bij te bedenken is enorm.
Toch is de biologie saai. HPV kan lang latent blijven en later weer actief worden, bijvoorbeeld na stress of ziekte. Bij mannen duurde het opruimen van een HPV-infectie in een cohort van 1.159 deelnemers gemiddeld ongeveer 7,5 maanden, maar sommige infecties bleven veel langer aanwezig (Giuliano, 2011). Bij jonge vrouwen zag men een vergelijkbaar patroon van komen en gaan (Ho, 1998).
Mijn advies blijft hier hetzelfde: behandel een wrat als een medisch feit, niet als bewijsmateriaal. Wil je het gesprek met je partner toch voeren, dan helpt samen testen in een nieuwe relatie.
Vindt een soa-test genitale wratten?
Nee. Geen enkele bloedtest en geen enkele urinetest vindt HPV of genitale wratten. Ook onze panels niet. Dat is geen omissie in ons aanbod, het is hoe het virus zich gedraagt: HPV leeft in de huidcellen, niet in je bloedbaan. Een arts stelt genitale wratten vast door ernaar te kijken.
We schrijven dit expres zo direct op. Er zijn genoeg plekken op internet die de indruk wekken dat een "complete soa-check" ook HPV dekt. Dat doet geen enkele. Waarom dat zo is, en wat elke test dan wél meet, staat in is HPV een soa.
De HPV-test die in Nederland wél bestaat, is de uitstrijk of zelfafnameset uit het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker (RIVM). Die kijkt naar hoogrisico-HPV in cellen van de baarmoederhals, precies de typen die géén wratten geven. Voor mannen is er in Nederland geen HPV-test die routinematig wordt aangeboden.
| Wat je wilt weten | Vindt een bloed- of urinetest dit? | Wat kijkt er dan wel naar |
|---|---|---|
| Heb ik HPV of genitale wratten? | Nee | De huisarts, GGD of dermatoloog, door te kijken |
| Heb ik hoogrisico-HPV op de baarmoederhals? | Nee | Bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker (uitstrijk of zelfafname) |
| Heb ik chlamydia, gonorroe of trichomonas? | Ja, via PCR op urine | Chlamydia, Gonorroe, Trichomonas |
| Heb ik hiv, syfilis of hepatitis B? | Ja, via bloed | Virale Infecties Pakket |
| Was dat blaasje herpes? | Ja, via bloed, met kanttekeningen | HSV-1 en HSV-2 |
Wat kun je dan wel laten checken?
Twee dingen. Eén: als je niet zeker weet of het een wrat is, kan een test uitsluiten dat het herpes of syfilis is. Beide zien er anders uit, maar in de praktijk twijfelen mensen daar volop over. Twee: een wrat sluit een andere soa niet uit. Je kunt allebei hebben.
Dat tweede punt is het belangrijkste, en het wordt het vaakst gemist.
Chlamydia en gonorroe verlopen namelijk vaak zonder klachten. Je ziet ze niet en je voelt ze niet. Als een wrat je toch al aan het denken zet over de afgelopen maanden, is dat een logisch moment om die twee te laten checken. Dat kan met de chlamydia, gonorroe en trichomonas PCR-test, of je stelt zelf een test op maat samen.
Meer over stille infecties lees je in soa zonder symptomen. Wil je eerst weten welke test bij welke vraag hoort, begin dan bij welke soa-test heb je wanneer nodig.
Gaan genitale wratten vanzelf weg?
Vaak wel. Je afweersysteem ruimt HPV meestal zelf op, al kan dat maanden tot jaren duren. In het HIM-cohort onder 1.159 mannen was een HPV-infectie na ongeveer 7,5 maanden mediaan opgeruimd (Giuliano, 2011). Wratten die blijven of hinderen, kan een arts behandelen. De keuze daarvoor ligt bij je huisarts.
Behandeling richt zich op de wrat, niet op het virus. Dat is een wezenlijk verschil.
Een huisarts kan bijvoorbeeld een crème voorschrijven, zoals podofyllotoxine of imiquimod, of de wratten bevriezen met vloeibare stikstof. Thuisarts.nl beschrijft de mogelijkheden en de afwegingen. Welke optie passend is, hangt af van het aantal wratten, de plek en je eigen voorkeur.
Omdat het virus in de huid kan blijven, komen wratten soms terug na een geslaagde behandeling. Dat betekent niet dat de behandeling mislukt is, en het betekent al helemaal niet dat je opnieuw besmet bent geraakt.
Helpt de HPV-prik nog als je al seks hebt gehad?
De HPV-vaccinatie zit in het Rijksvaccinatieprogramma en beschermt tegen een aantal HPV-typen, waaronder 6 en 11. De bescherming is het grootst als je gevaccineerd bent vóór je eerste seksuele contact. Ben je al seksueel actief, dan kan de prik nog steeds beschermen tegen typen die je nog niet hebt opgelopen.
Na invoering van vaccinatieprogramma's zagen onderzoekers in meerdere landen forse dalingen in HPV-infecties en genitale wratten, ook bij niet-gevaccineerde leeftijdsgenoten (Drolet, 2019). Dat laatste effect noemen we groepsbescherming.
Of vaccinatie in jouw situatie zinvol is, bespreek je met je huisarts of de GGD. Dat is geen ontwijkend antwoord, het hangt echt af van je leeftijd en je geschiedenis.
Wanneer ga je naar de huisarts?
Ga naar je huisarts als je een bultje ziet dat je niet kunt thuisbrengen, als het groeit, bloedt of pijn doet, of als het je dwarszit. Een arts kan meestal in één blik zien of het een wrat is. Dat scheelt weken piekeren, en het is de enige manier om het zeker te weten.
Zit je vooral met de vraag of er nog iets anders speelt, dan is dat een andere vraag. Die is met een test wel te beantwoorden.
Ik zou het zo doen: laat het bultje bekijken door je huisarts, en laat tegelijk chlamydia en gonorroe checken als je de afgelopen maanden een nieuwe partner had. De eerste vraag beantwoordt een arts met zijn ogen. De tweede beantwoordt een lab. Ze vervangen elkaar niet.
Wil je die tweede vraag anoniem afhandelen, dan lees je in hoe een anonieme soa-test werkt precies wat er met je gegevens gebeurt.
Bronnen
- Steben M, Garland SM. Genital warts. Best Pract Res Clin Obstet Gynaecol. 2014;28(7):1063-1073. PMID 25155525.
- Patel H, Wagner M, Singhal P, Kothari S. Systematic review of the incidence and prevalence of genital warts. BMC Infect Dis. 2013;13:39. PMID 23347441.
- Winer RL, Hughes JP, Feng Q, et al. Condom use and the risk of genital human papillomavirus infection in young women. N Engl J Med. 2006;354(25):2645-2654. PMID 16790697.
- Giuliano AR, Lee JH, Fulp W, et al. Incidence and clearance of genital human papillomavirus infection in men (HIM): a cohort study. Lancet. 2011;377(9769):932-940. PMID 21367446.
- Ho GY, Bierman R, Beardsley L, Chang CJ, Burk RD. Natural history of cervicovaginal papillomavirus infection in young women. N Engl J Med. 1998;338(7):423-428. PMID 9459645.
- Drolet M, Bénard É, Pérez N, et al. Population-level impact and herd effects following the introduction of human papillomavirus vaccination programmes: updated systematic review and meta-analysis. Lancet. 2019;394(10197):497-509. PMID 31255301.
- RIVM. Genitale wratten en het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker. Beschikbaar via rivm.nl.
- Thuisarts.nl (NHG). Ik heb genitale wratten. Beschikbaar via thuisarts.nl.
Deze informatie is algemeen en vervangt geen persoonlijk medisch advies. Elk soa-testresultaat bij Discreet Test wordt beoordeeld door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek klachten of behandelbeslissingen altijd met je huisarts, de GGD of een Centrum Seksuele Gezondheid.
Auteur
