Wratten bij de anus zijn zachte bultjes op de huid rond de anusopening. Ze komen door HPV, meestal type 6 of 11 (Steben, 2014). Ze doen zelden pijn, maar ze jeuken vaak, en ze kunnen bloeden bij het afvegen.
De grootste misvatting eerst, want die richt de meeste schade aan. Je krijgt anale wratten niet alleen van anale seks.
HPV verplaatst zich over de huid. Bij het wassen, bij het afvegen, of gewoon door contact tijdens gewone seks komt het virus in de anale huid terecht. Dat is de reden dat ook mensen die nooit anale seks hebben gehad ze kunnen krijgen.
Wat zijn wratten bij de anus?
Het zijn goedaardige huidgroeisels op of rond de anusrand, veroorzaakt door laagrisico-HPV. Ze zijn huidkleurig tot grijswit, vast, en groeien vaak in groepjes. Ze kunnen ook in het anale kanaal zitten, waar je ze zelf niet ziet en niet voelt, behalve soms als jeuk of een vol gevoel.
De medische naam is condylomata acuminata, net als elders op het lichaam.
Ze zijn niet zeldzaam. Genitale wratten komen jaarlijks bij 160 tot 289 per 100.000 mensen nieuw voor (Patel, 2013), en de anale huid is een van de plekken waar ze zich het makkelijkst nestelen.
Krijg je anale wratten alleen van anale seks?
Nee. Dit is de belangrijkste correctie in dit stuk. HPV verspreidt zich door huid-op-huidcontact en verplaatst zich over de huid van de schaamstreek naar de anale huid. Anale seks verhoogt het risico, maar is beslist geen voorwaarde. Ook vrouwen en mannen die alleen vaginale seks hebben, kunnen anale wratten krijgen.
Wij benoemen dit expliciet omdat de aanname het omgekeerde is, en omdat die aanname mensen ervan weerhoudt hulp te vragen.
Stel: een vrouw van 34 die nooit anale seks heeft gehad, ziet twee bultjes van drie millimeter naast haar anus. Ze concludeert dat het geen wratten kunnen zijn, want die hoor je immers alleen te krijgen van anale seks. Ze wacht vier maanden. Dat is de fout die deze aanname veroorzaakt, en hij is volstrekt begrijpelijk.
Voor mannen die seks hebben met mannen ligt de kans wel hoger. In een gepoolde analyse van 64 studies onder 29.900 mannen had 41,2 procent van de hiv-negatieve mannen die seks hebben met mannen hoogrisico-HPV in het anale kanaal, en 74,3 procent van de hiv-positieve mannen (Wei, 2021). Dat gaat over hoogrisico-typen, niet over de typen die wratten geven, maar het laat zien hoe gewoon anale HPV is.
Wat dat betekent voor je testschema staat in soa testen voor MSM.
Hoe herken je wratten bij de anus?
Ze zijn vast, droog en meestal pijnloos. Aambeien voelen anders: die zijn zachter, kunnen kloppen of pijn doen, en zwellen op bij persen. Skin tags zijn slappe huidflapjes zonder de korrelige structuur van een wrat. Het verschil is in de spiegel niet altijd te zien, en dat hoeft ook niet: een arts ziet het wel.
| Kenmerk | Anale wrat | Aambei | Skin tag |
|---|---|---|---|
| Structuur | Vast, ruw of korrelig | Zacht, gezwollen ader | Slap huidflapje, glad |
| Pijn | Meestal geen, soms jeuk | Kan kloppen of pijn doen | Geen |
| Bloeden | Soms bij afvegen | Vaak, helderrood bij ontlasting | Zelden |
| Oorzaak | HPV 6 of 11 | Verhoogde druk, persen | Onschuldige huidverandering |
| Te testen in bloed of urine? | Nee, een arts kijkt | Niet van toepassing | Niet van toepassing |
Bloeden bij de ontlasting hoort standaard bij de huisarts thuis, ongeacht wat je zelf denkt te zien. Niet omdat het meestal ernstig is, maar omdat je het niet moet raden.
Vindt een soa-test wratten bij de anus?
Nee. Geen bloedtest en geen urinetest vindt HPV of anale wratten. Onze panels ook niet. HPV zit in de huidcellen, niet in je bloed. Een huisarts, GGD-arts of dermatoloog stelt de diagnose door te kijken. Voor mannen bestaat er in Nederland bovendien geen HPV-test die routinematig wordt aangeboden.
Wat een test wél doet, is de infecties vinden die je niet ziet.
Dat is geen troostprijs. Chlamydia en gonorroe verlopen vaak volledig stil, en juist die zijn goed te vinden met een PCR. Hiv en syfilis zitten in het bloed. Als een wratje je toch al aan het denken zet, kun je die vier in één keer laten checken met de chlamydia, gonorroe en trichomonas-test en het Virale Infecties Pakket.
Wat doe je nu?
Maak een afspraak bij je huisarts en laat het bekijken. Dat is één consult en het geeft je een antwoord dat geen enkele test je kan geven. Thuisarts.nl beschrijft de behandelingen die daarna mogelijk zijn, van een crème tot bevriezen met vloeibare stikstof. Afwachten mag ook: veel wratten verdwijnen vanzelf.
Ik zou het niet uitstellen omdat je je schaamt voor de plek. Huisartsen zien dit wekelijks.
Laat tegelijk de stille infecties uitsluiten als je de afgelopen maanden een nieuwe partner had. Het volledige beeld van HPV, inclusief hoe besmetting werkt en waarom een wrat niets bewijst over je relatie, staat in onze hub over genitale wratten en HPV. Zit er ook iets op de penis, lees dan genitale wratten aan de penis.
Bronnen
- Wei F, Gaisa MM, D'Souza G, et al. Epidemiology of anal human papillomavirus infection and high-grade squamous intraepithelial lesions in 29 900 men according to HIV status, sexuality, and age: a collaborative pooled analysis of 64 studies. Lancet HIV. 2021;8(9):e531-e543. PMID 34339628.
- Steben M, Garland SM. Genital warts. Best Pract Res Clin Obstet Gynaecol. 2014;28(7):1063-1073. PMID 25155525.
- Patel H, Wagner M, Singhal P, Kothari S. Systematic review of the incidence and prevalence of genital warts. BMC Infect Dis. 2013;13:39. PMID 23347441.
- Giuliano AR, Lee JH, Fulp W, et al. Incidence and clearance of genital human papillomavirus infection in men (HIM): a cohort study. Lancet. 2011;377(9769):932-940. PMID 21367446.
- RIVM. Soa-surveillance en seksuele gezondheid in Nederland. Beschikbaar via rivm.nl.
- Thuisarts.nl (NHG). Ik heb genitale wratten. Beschikbaar via thuisarts.nl.
Deze informatie is algemeen en vervangt geen persoonlijk medisch advies. Elk soa-testresultaat bij Discreet Test wordt beoordeeld door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek klachten of behandelbeslissingen altijd met je huisarts, de GGD of een Centrum Seksuele Gezondheid.
Auteur
