Een prostaatontsteking is een ontsteking of pijnsyndroom van de prostaat, en de officiële indeling kent vier vormen. Bij verreweg de meeste mannen wordt er geen bacterie gevonden (Krieger, 1999). Dat betekent dat een soa-test bij dit klachtenbeeld vaak negatief terugkomt, ook als je klachten heel echt zijn.
Ik vind dat een testbedrijf dat gewoon moet zeggen.
De meeste pagina's over dit onderwerp doen alsof er altijd een verwekker te vinden is. Bij een deel van de mannen klopt dat ook. Maar bij de grootste groep blijft de kweek leeg, en dan schiet je niets op met nog een test.
Waar de soa-link wel echt is, lees je verderop.
Wat is een prostaatontsteking?
De prostaat is een kliertje onder de blaas dat vocht voor het sperma maakt. Bij een prostaatontsteking raakt dat weefsel geïrriteerd of ontstoken. Je voelt dat meestal als pijn tussen de balzak en de anus, pijn bij het plassen, of een zeurend gevoel in het bekken. De medische term is prostatitis.
Die plek in het lichaam verklaart een groot deel van de klachten.
De plasbuis loopt dwars door de prostaat heen. Raakt het weefsel eromheen ontstoken, dan wordt die doorgang nauwer en gevoeliger. Vandaar de combinatie van vaker moeten, een minder krachtige straal en pijn bij het plassen.
Ook de zaadlozing kan gevoelig of pijnlijk zijn. De prostaat is daar direct bij betrokken, dus dat is niet vreemd.
Hoe herken je een prostaatontsteking?
Meestal aan pijn in het bekkengebied die weken aanhoudt, samen met plasklachten. Denk aan branderigheid, vaker moeten plassen, en een zeurend gevoel achter het schaambeen of tussen de benen. Pijn bij of na de zaadlozing hoort er vaak bij. Koorts hoort er meestal juist niet bij.
Dat laatste is het onderscheid dat er echt toe doet.
Koorts, rillingen en moeilijk kunnen plassen wijzen op de acute bacteriële vorm. Die is niet vaak, maar je bent er duidelijk ziek bij. Dan bel je dezelfde dag een arts en wacht je niet op een uitslag.
Klachten zonder koorts die al maanden komen en gaan passen vaker bij de chronische vorm. Daar is de tijdlijn het belangrijkste gegeven. Hoe lang heb je het al, en wat gebeurde er vlak voordat het begon?
Zitten de klachten vooral in de plasbuis zelf, dan gaat het vaak om een ander beeld. Dat lees je in plasbuisontsteking bij de man.
Welke vormen zijn er?
De NIH-indeling uit 1999 kent vier categorieën, en die worden nog steeds gebruikt (Krieger, 1999). Twee daarvan zijn bacterieel, één is een pijnsyndroom zonder aantoonbare bacterie, en één geeft helemaal geen klachten. De derde categorie is verreweg de meest voorkomende, en juist daar vindt een kweek niets.
Deze tabel zet de vier naast elkaar.
| Vorm | Wat het betekent | Is een soa-test relevant |
|---|---|---|
| Categorie I, acute bacteriële prostatitis | Komt weinig voor, je bent acuut ziek met koorts en plasproblemen | Nee, dit is dezelfde dag een arts |
| Categorie II, chronische bacteriële prostatitis | Komt weinig voor, terugkerende urineweginfecties met dezelfde bacterie | Soms, een arts bepaalt welk onderzoek past |
| Categorie III, chronisch bekkenpijnsyndroom | De meest voorkomende vorm, er wordt geen bacterie aangetoond | Verklaart de pijn meestal niet, wel zinvol na een risicocontact |
| Categorie IV, ontsteking zonder klachten | Toevalsbevinding bij ander onderzoek, je merkt er niets van | Nee, er is hier geen klachtenvraag |
Wat mij aan die indeling bevalt is de eerlijkheid van categorie III. Het label zegt letterlijk dat er geen verwekker is gevonden. Dat is iets anders dan "we hebben niet goed gekeken", en het is zeker iets anders dan een soa.
Een tabel stelt geen diagnose. Wat hij wel doet is voorkomen dat je gaat wachten op een uitslag terwijl je eigenlijk een arts nodig hebt.
Komt een prostaatontsteking door een soa?
Soms, en dan meestal bij jongere, seksueel actieve mannen. Chlamydia en gonorroe kunnen vanuit de plasbuis omhoog gaan, dezelfde route die bij vrouwen een bekkenontsteking geeft en bij mannen een bijbalontsteking (Darville, 2021). Bij bekkenpijn die er al jaren is, zonder risicocontact, is die verklaring een stuk minder waarschijnlijk.
Die opstijgende route is goed beschreven.
Onderzoek naar chlamydia en gonorroe laat zien hoe beide bacteriën de lokale afweer ontwijken. Daardoor kunnen ze zich hoger in de geslachtsorganen vestigen (Darville, 2021). Bij vrouwen eindigt dat in de eileiders, bij mannen kan het de bijbal of de prostaat raken.
De Europese richtlijn over bijbalontsteking noemt 2,45 gevallen per 1.000 mannen in het Verenigd Koninkrijk (Street, 2017). Diezelfde richtlijn splitst het beleid rond de leeftijd van vijfendertig jaar. Onder die grens zijn soa's vaker de verwekker, erboven speelt vaker een gewone urineweginfectie.
Het is dus dezelfde infectie in andere anatomie. De vrouwelijke kant van dat verhaal staat in bekkenontsteking (PID), de mannelijke in bijbalontsteking.
De jaarrapportage van het RIVM over soa's in Nederland laat al jaren hetzelfde zien. Chlamydia is hier de meest gevonden soa, en de aantallen zijn het hoogst onder de vijfentwintig. Dat is ook de groep waarin een opstijgende infectie het vaakst wordt gezien.
Wanneer is een soa-test zinvol?
Vooral als er een risicocontact is geweest, of als er klachten in de plasbuis bij zitten. Denk aan afscheiding, branderig plassen of jeuk aan de opening. Dan is een gerichte test op chlamydia en gonorroe een logische eerste stap, ook als je prostaatklachten daarmee niet meteen verklaard zijn.
Stel je voor: je bent 28 en hebt sinds drie weken zeurende pijn tussen je balzak en je anus. Zes weken geleden had je een nieuwe partner. Geen koorts, verder niet ziek.
Dan is een gerichte test een redelijke stap.
Ook al is de kans klein dat hij je pijn helemaal verklaart, je sluit er wel iets mee uit dat behandelbaar is. En dat is precies wat een test kan doen. Meer dan dat mag je er niet van verwachten.
Timing telt daarbij. Elke test heeft een periode nodig voordat een verwekker aantoonbaar wordt, dus te vroeg testen kan onterecht geruststellen.
Je kunt je bij ons laten checken met een test op chlamydia, gonorroe en trichomonas, zonder afspraak en zonder dat er iets in je huisartsendossier komt.
Komt die uitslag negatief terug en blijven de klachten, dan is de huisarts de volgende stap. Niet nog een test.
Wanneer bel je meteen een arts?
Bij koorts, rillingen en moeite met plassen. Die combinatie past bij de acute bacteriële vorm, categorie I, en dat is geen testvraag meer. Ook plotselinge hevige pijn in de balzak hoort dezelfde dag beoordeeld te worden. Twijfel je over hoe ziek je bent, dan geldt hetzelfde.
Dit is het enige stuk van dit artikel waar haast in zit.
De acute vorm komt weinig voor, maar hij kan snel verergeren. Wachten op een uitslag kost dan dagen die je niet hebt. Thuisarts.nl legt in gewone taal uit wanneer plasklachten met koorts niet kunnen wachten.
Prostaatklachten kunnen trouwens meerdere oorzaken hebben, ook buiten ontsteking om. Je huisarts is de aangewezen plek om die uit elkaar te halen.
Hoe wordt een prostaatontsteking behandeld?
Dat hangt af van de vorm. Bij de bacteriële categorieën schrijft een arts antibiotica voor, soms voor een aantal weken. Bij chronisch bekkenpijnsyndroom werkt dat vaak niet, en richt de behandeling zich eerder op de pijn, de bekkenbodem en de plasklachten. Welk spoor past bepaalt een arts.
De NHG-Standaard Het soa-consult beschrijft hoe Nederlandse huisartsen naar soa-gerelateerde klachten bij mannen kijken. Voor de prostaat zelf kijkt een huisarts breder dan alleen naar infecties.
Wat je zelf niet doet is een oude antibioticakuur uit de kast pakken.
Dat kan een latere kweek vertroebelen en resistentie in de hand werken. Is er wel een soa gevonden, dan hoort je partner meebehandeld te worden, anders raak je opnieuw besmet.
Houd je klachten twee weken bij: wanneer ze er zijn, hoe erg, en of plassen of een zaadlozing verschil maakt. Dat briefje zegt je huisarts meer dan één momentopname.
Verder lezen
Voor het bredere klachtenbeeld bij mannen: soa symptomen bij mannen. Daarin staat welke klachten bij welke verwekker passen.
Twijfel je welke check bij jouw situatie hoort, dan helpt soa-test bij mannen je verder.
Bronnen
- Krieger JN, et al. NIH consensus definition and classification of prostatitis. JAMA, 1999;282(3):236-7. PMID 10422990.
- Street EJ, et al. The 2016 European guideline on the management of epididymo-orchitis. International Journal of STD and AIDS, 2017;28(8):744-749. PMID 28632112.
- Darville T. Pelvic Inflammatory Disease Due to Neisseria gonorrhoeae and Chlamydia trachomatis: Immune Evasion Mechanisms and Pathogenic Disease Pathways. The Journal of Infectious Diseases, 2021. PMID 34396413.
- RIVM, Seksueel overdraagbare aandoeningen in Nederland, jaarrapportage. Geraadpleegd juli 2026.
- NHG-Standaard Het soa-consult, Nederlands Huisartsen Genootschap. Geraadpleegd juli 2026.
- Thuisarts.nl, Ik heb pijn bij het plassen. Geraadpleegd juli 2026.
Elk testresultaat bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.
Auteur
