Herpes genitalis is een virusinfectie die bij de meeste mensen mild verloopt, en die je vaak niet eens merkt. Ongeveer 67 procent van alle mensen onder de 50 draagt HSV-1, het virus dat ook koortslip veroorzaakt. Een test kan duidelijkheid geven, maar alleen als je de juiste test kiest.
Ik merk dat de meeste vragen die we bij Discreet Test krijgen niet over het virus gaan, maar over de test. Terecht, want een verkeerd gekozen test beantwoordt een vraag die je nooit gesteld hebt.
Op deze pagina zetten we het hele onderwerp op een rij: wat herpes genitalis is, welke klachten erbij horen, hoe er getest wordt, en wat je uitslag echt betekent. Rustig, zonder oordeel, en met eerlijke grenzen aan wat een test kan.
Wat is herpes genitalis precies?
Herpes genitalis is een infectie van de huid en slijmvliezen rond de geslachtsdelen of anus, veroorzaakt door het herpes simplex virus. Er zijn twee typen: HSV-1 en HSV-2. Na een eerste infectie trekt het virus zich terug in een zenuwknoop, waar het levenslang blijft. Soms wordt het weer actief.
Het oude idee was simpel: type 1 hoort bij de lip, type 2 bij de geslachtsdelen. Die scheiding klopt niet meer. Wereldwijd hadden in 2012 naar schatting 3,7 miljard mensen onder de 50 jaar HSV-1, en zo'n 140 miljoen van hen droeg dat virus genitaal (Looker et al., 2015).
Dat verschil tussen de twee typen bepaalt hoe je een uitslag leest. We werken het apart uit in koortslip of genitale herpes.
Welke klachten horen bij herpes genitalis?
De klassieke klachten zijn kleine blaasjes die openbarsten en pijnlijke zweertjes achterlaten, vaak met een branderig gevoel bij het plassen. Bij een eerste uitbraak komen soms griepachtige klachten en gezwollen lymfeklieren in de lies erbij. Veel mensen krijgen echter nooit klachten die zij als herpes herkennen.
Dat laatste is geen bijzin. In een studie onder ruim 3.400 jonge vrouwen verliep 74 procent van de eerste HSV-1-infecties en 63 procent van de eerste HSV-2-infecties zonder herkende klachten (Bernstein et al., 2013).
Met andere woorden: geen klachten hebben zegt weinig.
Zie je nu een bultje of blaasje en weet je niet wat het is? Onze pagina over een bultje of blaasje bij je geslachtsdeel helpt je de mogelijkheden af te bakenen. Voor het bredere plaatje kun je soa symptomen bij mannen en vrouwen lezen.
Hoe wordt herpes genitalis getest?
Er zijn twee routes. Heb je op dit moment een blaasje of zweertje, dan is een PCR-test op een uitstrijkje van die plek de referentietest. Heb je geen zichtbare klachten, dan blijft alleen een bloedtest over die antistoffen meet: HSV-1 IgG en HSV-2 IgG. Die twee testen beantwoorden verschillende vragen.
PCR op een actieve blaar heeft een duidelijk hogere opbrengst dan de oude kweek en geldt daarom als de aangewezen test bij zichtbare afwijkingen (LeGoff et al., 2014). Een bloedtest zegt daar niets over. Die vertelt je alleen of je ooit antistoffen hebt aangemaakt.
Deze tabel is het stuk dat ik het liefst had gehad toen ik zelf begon te lezen over herpes.
| Jouw vraag | HSV IgG-bloedtest | PCR van een blaasje |
|---|---|---|
| Is dit blaasje herpes? | Nee, daar is de bloedtest niet voor | Ja, dit is de aangewezen test |
| Heb ik ooit HSV-1 of HSV-2 opgelopen? | Ja, en het onderscheidt de twee typen | Nee, alleen als er nu virus zit |
| Zit het virus genitaal of op mijn lip? | Nee, dat kan bloed niet zien | Ja, op de plek waar geswabd is |
| Wanneer ben ik besmet geraakt? | Nee, een IgG dateert niets | Nee |
| Ben ik vandaag besmettelijk? | Nee | Alleen op het moment van afnemen |
De volledige uitleg per test staat in herpes test: bloedtest, PCR en wat je uitslag wel en niet zegt.
Wat betekent een positieve HSV-uitslag?
Een positieve HSV-1 of HSV-2 IgG betekent dat je lichaam ooit antistoffen tegen dat type heeft gemaakt. Het zegt niets over waar het virus zit, wanneer je het opliep, of je iemand kunt besmetten, of dat je ooit klachten krijgt. Het is een ja op een heel smalle vraag.
Stel, twee mensen krijgen allebei een positieve HSV-1 IgG terug, en bij de eerste is dat een koortslip van 15 jaar geleden terwijl de tweede een genitale infectie heeft. Diezelfde uitslag, twee totaal verschillende situaties. Het lab kan die twee niet uit elkaar houden.
Daarom vind ik een losse positieve IgG zonder klachten vaak lastiger dan een negatieve. Hij geeft je een etiket zonder context. Wat je ermee doet, hoort thuis in een gesprek met je huisarts, niet in een zoekmachine.
Waarom test de GGD niet standaard op herpes?
Omdat een antistoftest bij mensen zonder klachten weinig oplevert en veel onrust kan geven. Het RIVM en de Nederlandse soa-praktijk richten de standaard soa-controle daarom op chlamydia, gonorroe, hiv en syfilis. Herpes zit daar niet standaard bij. Dat is een bewuste keuze, geen vergissing.
Het internationale beeld is hetzelfde: brede screening op HSV-antistoffen bij mensen zonder klachten wordt niet aanbevolen (LeGoff et al., 2014). Thuisarts.nl legt de klachtgerichte aanpak in gewone taal uit.
Wij zeggen dit liever hardop dan dat we het verzwijgen. Bij Discreet Test zitten HSV-1 en HSV-2 dan ook niet in de standaard soa-pakketten. Je kunt ze los toevoegen als je een gerichte vraag hebt, bijvoorbeeld omdat een partner herpes heeft. Dat is iets anders dan er blind op screenen.
Hoe besmettelijk is herpes zonder blaasjes?
Ook zonder zichtbare blaasjes kan het virus af en toe aanwezig zijn op de huid en slijmvliezen. Dat heet asymptomatische uitscheiding. Het gebeurt met tussenpozen, niet continu, en het verklaart waarom mensen elkaar kunnen besmetten zonder dat iemand iets ziet.
Hoe vaak precies is netjes gemeten. Bij mensen met HSV-2 en klachten werd het virus op 20,1 procent van de dagen gevonden, en bij mensen met HSV-2 zonder klachten nog altijd op 10,2 procent van de dagen (Tronstein et al., 2011).
Dat cijfer schrikt mensen af, en dat snap ik. Toch zegt het vooral iets nuchters: herpes verspreidt zich meestal niet door onvoorzichtigheid, maar door pech en onzichtbaarheid. Schuld is hier geen bruikbaar begrip. We werken dit uit in hoe krijg je herpes.
Wat kun je doen aan een uitbraak?
Er bestaat geen middel dat het virus uit je lichaam haalt. Wel zijn er antivirale medicijnen die een uitbraak korter en milder kunnen maken, en die bij dagelijks gebruik het aantal uitbraken en de kans op besmetting van een partner kunnen verlagen. Je huisarts bepaalt of dat bij jou past.
De omvang van dat effect is onderzocht. In een onderzoek onder stellen kreeg 1,9 procent van de partners een HSV-2-infectie wanneer de drager dagelijks valaciclovir gebruikte, tegen 3,6 procent bij placebo (Corey et al., 2004). Een duidelijke verlaging, geen garantie.
Wat de middelen wel en niet doen, staat in genitale herpes behandeling.
Wanneer kun je het beste testen?
Heb je nu klachten, dan is snel handelen zinvol: een PCR-uitstrijkje werkt het best zolang het blaasje vers is. Wil je na een risicomoment weten of je iets hebt opgelopen, dan heeft je lichaam tijd nodig om antistoffen te maken. Te vroeg prikken geeft een vals gerustgesteld gevoel.
De incubatietijd en het antistofvenster verschillen van elkaar, en dat is precies waar veel mensen de mist in gaan. We leggen beide uit in herpes incubatietijd. Voor andere soa's helpt hoe lang na onbeschermde seks je kunt testen.
Twijfel je of je eerste uitbraak past bij herpes? Onze uitleg over de eerste uitbraak van genitale herpes beschrijft het verloop stap voor stap.
Wat betekent herpes voor je partner en je relatie?
Voor de meeste stellen is herpes een praktisch onderwerp, geen breekpunt. Het gesprek gaat over drie dingen: weten wie wat draagt, weten wanneer het risico hoger ligt, en afspraken maken die voor jullie allebei werken. Condooms verlagen het risico, maar dekken niet alle huid af.
Wat mij opvalt in de vragen die we krijgen: mensen zijn banger voor het gesprek dan voor het virus. Dat is begrijpelijk en meestal onterecht. Een partner die hoort dat jij je hebt laten checken, hoort vooral dat je hem of haar serieus neemt.
Overweeg je samen te testen voordat jullie stoppen met condooms? Dat is een goed moment, en we beschrijven het in samen testen in een nieuwe relatie. Kwam er al een positieve uitslag uit? Dan helpt je partner inlichten na een positieve soa-test.
Wat als je zwanger bent of zwanger wilt worden?
Herpes tijdens de zwangerschap vraagt om begeleiding, geen paniek. Het risico voor de baby is klein, maar het is het grootst wanneer iemand vlak voor de bevalling voor het eerst besmet raakt. Daarom is dit bij uitstek een onderwerp voor je verloskundige of gynaecoloog, en niet voor een zelftest.
Heb je al langer herpes en ben je zwanger, dan is de situatie meestal rustiger, omdat je antistoffen ook naar de baby gaan. Krijg je in het derde trimester voor het eerst klachten, meld dat dan altijd bij je verloskundige. Zij weet welke stappen passen.
Wil je vooraf breder kijken naar soa's en zwangerschap, dan is soa testen tijdens de zwangerschap een goed vertrekpunt.
Wat is een verstandige volgende stap?
Heb je op dit moment een blaasje of zweertje, ga dan naar je huisarts of een Centrum Seksuele Gezondheid en vraag om een PCR-uitstrijkje. Dat is de test die je vraag beantwoordt. Een bloedtest bestellen terwijl je een actieve blaar hebt, is de omgekeerde volgorde.
Heb je geen klachten, maar wel een concrete aanleiding, bijvoorbeeld een partner met herpes? Dan kun je bij ons gericht HSV-1 IgG en HSV-2 IgG laten prikken en die los aan je eigen test toevoegen. Onze arts beoordeelt de uitslag en je kunt hem anoniem inzien, zoals we uitleggen bij de anonieme soa-test.
Zoek je eerst het overzicht van alle soa-testen? Begin dan bij welke soa-test je wanneer nodig hebt. Wil je liever thuis beginnen, dan legt een soa test thuis uit hoe die route werkt.
En als je na het lezen nog steeds twijfelt: dat is geen falen. Herpes hoort bij de weinige soa's waar zelfs artsen genuanceerd over doen. Een kort gesprek met je huisarts scheelt vaak meer dan nog een uur zoeken op internet.
Bronnen
- Looker KJ, Magaret AS, May MT, et al. Global and regional estimates of prevalent and incident herpes simplex virus type 1 infections in 2012. PLoS One. 2015;10(10):e0140765. PMID 26510007.
- Bernstein DI, Bellamy AR, Hook EW, et al. Epidemiology, clinical presentation, and antibody response to primary infection with herpes simplex virus type 1 and type 2 in young women. Clin Infect Dis. 2013;56(3):344-351. PMID 23087395.
- LeGoff J, Pere H, Belec L. Diagnosis of genital herpes simplex virus infection in the clinical laboratory. Virol J. 2014;11:83. PMID 24885431.
- Tronstein E, Johnston C, Huang ML, et al. Genital shedding of herpes simplex virus among symptomatic and asymptomatic persons with HSV-2 infection. JAMA. 2011;305(14):1441-1449. PMID 21486977.
- Corey L, Wald A, Patel R, et al. Once-daily valacyclovir to reduce the risk of transmission of genital herpes. N Engl J Med. 2004;350(1):11-20. PMID 14702423.
- RIVM. Soa-richtlijnen en surveillance seksuele gezondheid. Beschikbaar via rivm.nl.
- Thuisarts.nl (NHG). Ik heb genitale herpes. Beschikbaar via thuisarts.nl.
Deze informatie is algemeen en vervangt geen persoonlijk medisch advies. Elk soa-testresultaat bij Discreet Test wordt beoordeeld door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek klachten of behandelbeslissingen altijd met je huisarts, de GGD of een Centrum Seksuele Gezondheid.
Auteur
