Herpes krijg je door huid-op-huidcontact met een plek waar het virus op dat moment aanwezig is. Dat kan tijdens seks, maar ook door zoenen of orale seks. Het venijn zit hem hierin: het virus is regelmatig aanwezig zonder dat iemand een blaasje ziet.
Dat is de zin die ik het liefst zou willen ophangen boven elk forum waar mensen elkaar de schuld geven. Herpes verspreidt zich niet door slordigheid, maar door onzichtbaarheid.
Hieronder lopen we de routes langs, inclusief de routes waar je je géén zorgen over hoeft te maken. Voor het complete beeld kun je ons overzicht over herpes genitalis lezen.
Hoe wordt herpes overgedragen?
Via direct contact tussen huid of slijmvlies en een plek waar het virus actief is. Bij genitale herpes gaat dat meestal om vaginale, anale of orale seks. Het virus heeft geen wondje nodig: contact met de slijmvliezen of met dunne huid is genoeg om over te stappen.
De tabel hieronder zet de routes op een rij, ook die waar mensen ten onrechte bang voor zijn.
| Route | Kan herpes zo overgaan? |
|---|---|
| Vaginale of anale seks | Ja, ook zonder zichtbare blaasjes |
| Orale seks met een koortslip | Ja, HSV-1 kan dan genitaal terechtkomen |
| Zoenen | Ja, voor HSV-1 rond de mond |
| Huid-op-huidcontact zonder penetratie | Ja, als het virus op die plek zit |
| Wc-bril, handdoek of zwembad | Nee, in de praktijk niet |
| Een glas of bestek delen | Nee |
Die laatste twee rijen scheelt veel mensen een slapeloze nacht. Het virus overleeft buiten het lichaam slecht. Meer over dat soort misverstanden staat in kun je een soa krijgen van oraal, een wc-bril of een handdoek.
Kun je herpes krijgen zonder dat iemand blaasjes heeft?
Ja, en dat is eerder regel dan uitzondering. Het virus komt met tussenpozen naar de huid zonder dat er iets zichtbaar wordt. Dat heet asymptomatische uitscheiding. Iemand kan het virus dus doorgeven op een dag dat hij of zij zich volkomen gezond voelt.
Hoe vaak dat gebeurt is precies gemeten. Bij mensen met HSV-2 zonder klachten werd het virus op 10,2 procent van de dagen gevonden, en bij mensen met klachten op 20,1 procent van de dagen (Tronstein et al., 2011).
Reken dat even door. Ongeveer 1 op de 10 dagen bij iemand die nergens last van heeft.
Waarom weten zoveel mensen niet dat ze het hebben?
Omdat een eerste infectie meestal geen herkenbare klachten geeft. Geen blaasjes, geen pijn, niets dat je zou doen denken aan een soa. Zonder klachten is er geen aanleiding om te testen, en zonder test blijft het onopgemerkt.
De cijfers zijn duidelijk: 74 procent van de eerste HSV-1-infecties en 63 procent van de eerste HSV-2-infecties verliep zonder herkende klachten (Bernstein et al., 2013). Het RIVM en de Nederlandse soa-praktijk houden hier rekening mee door herpes niet routinematig te screenen.
Welk type je hebt maakt hierbij uit, en dat leggen we uit in koortslip of genitale herpes.
Hoe goed beschermt een condoom tegen herpes?
Een condoom verlaagt het risico, maar sluit het niet uit. Het virus kan ook op huid zitten die het condoom niet bedekt, zoals de liezen, de schaamstreek of rond de anus. Daarom werkt een condoom bij herpes minder absoluut dan bij chlamydia of gonorroe.
Stel, twee partners gebruiken 6 maanden lang consequent condooms en toch raakt er iemand besmet. Dat betekent niet dat iemand vals speelde. Het betekent dat het virus buiten de gedekte zone zat.
Wat wel helpt is een combinatie: condooms, geen seks tijdens een uitbraak, en bij een vaste partner soms dagelijkse antivirale medicatie. In een onderzoek onder stellen kreeg 1,9 procent van de partners HSV-2 wanneer de drager dagelijks valaciclovir gebruikte, tegen 3,6 procent bij placebo (Corey et al., 2004). Je huisarts beslist of dat bij jullie past.
Wanneer is het risico op besmetting het hoogst?
Tijdens een uitbraak, en in de dagen eromheen. Het virus is dan het actiefst en het best aantoonbaar. Veel mensen voelen dat aankomen als tintelen of branden op de bekende plek, nog voordat er iets te zien is. Dat is een goed moment om seks even uit te stellen.
Buiten die periode blijft er een lager, maar reëel risico bestaan. Nul wordt het niet. Dat eerlijk benoemen werkt beter dan doen alsof het virus netjes binnen de blaasjes blijft.
Hoe snel je iets merkt na een besmetting, staat in herpes incubatietijd.
Wat is je volgende stap?
Heb je nu een blaasje of zweertje, laat dan een PCR-uitstrijkje doen bij je huisarts of een Centrum Seksuele Gezondheid. Thuisarts.nl legt uit wat je bij zo'n afspraak kunt verwachten.
Wil je zonder klachten weten of je HSV-1 of HSV-2 draagt, bijvoorbeeld omdat je partner herpes heeft? Dan kun je bij ons HSV-1 IgG en HSV-2 IgG los aan je eigen test toevoegen. Welke test welke vraag beantwoordt, lees je in herpes test.
Bronnen
- Tronstein E, Johnston C, Huang ML, et al. Genital shedding of herpes simplex virus among symptomatic and asymptomatic persons with HSV-2 infection. JAMA. 2011;305(14):1441-1449. PMID 21486977.
- Corey L, Wald A, Patel R, et al. Once-daily valacyclovir to reduce the risk of transmission of genital herpes. N Engl J Med. 2004;350(1):11-20. PMID 14702423.
- Bernstein DI, Bellamy AR, Hook EW, et al. Epidemiology, clinical presentation, and antibody response to primary infection with herpes simplex virus type 1 and type 2 in young women. Clin Infect Dis. 2013;56(3):344-351. PMID 23087395.
- RIVM. Soa-richtlijnen en surveillance seksuele gezondheid. Beschikbaar via rivm.nl.
- Thuisarts.nl (NHG). Ik heb genitale herpes. Beschikbaar via thuisarts.nl.
Deze informatie is algemeen en vervangt geen persoonlijk medisch advies. Elk soa-testresultaat bij Discreet Test wordt beoordeeld door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek klachten of behandelbeslissingen altijd met je huisarts, de GGD of een Centrum Seksuele Gezondheid.
Auteur
