Een koortslip en genitale herpes worden veroorzaakt door hetzelfde soort virus. HSV-1 zit klassiek rond de mond, HSV-2 klassiek rond de geslachtsdelen. Die scheiding is de afgelopen twintig jaar vervaagd, en dat verandert hoe je een uitslag moet lezen.
Ik vind dit het meest onderschatte stukje kennis over herpes. Zonder het typeverschil is een positieve uitslag bijna niet te plaatsen, en dan gaan mensen zich onnodig zorgen maken.
We zetten de twee typen naast elkaar. Voor het complete beeld kun je ons overzicht over herpes genitalis lezen.
Wat is het verschil tussen HSV-1 en HSV-2?
Het zijn twee verwante virussen die zich hetzelfde gedragen: ze veroorzaken blaasjes, trekken zich daarna terug in een zenuwknoop en kunnen later opnieuw actief worden. Het verschil zit in waar ze meestal zitten, hoe vaak ze terugkomen, en hoe vaak ze voorkomen.
HSV-1 is veruit het meest verspreid. Wereldwijd droegen in 2012 naar schatting 3,7 miljard mensen onder de 50 dit virus, ongeveer 67 procent van die leeftijdsgroep (Looker et al., 2015). De meesten van hen weten dat niet, want een koortslip is de enige zichtbare uiting.
| HSV-1 | HSV-2 | |
|---|---|---|
| Klassieke plek | Lip en mond | Geslachtsdelen en anus |
| Ook genitaal? | Ja, steeds vaker | Zelden oraal |
| Hoe vaak | Zeer algemeen | Minder algemeen |
| Uitbraken genitaal | Meestal minder vaak terug | Vaker terugkerend |
| Onze test | HSV-1 IgG | HSV-2 IgG |
De laatste rij is precies waarom een herpestest type-specifiek moet zijn. Een uitslag die alleen zegt dat je herpes hebt, is nauwelijks bruikbaar.
Kun je van een koortslip genitale herpes krijgen?
Ja, dat kan. Bij orale seks kan HSV-1 vanaf de mond op de geslachtsdelen terechtkomen. Dat is precies de route die de oude scheiding tussen de twee typen heeft ondermijnd. Het gebeurt vooral wanneer iemand een actieve koortslip heeft, maar ook zonder zichtbare koortslip is overdracht mogelijk.
Wereldwijd hadden in 2012 naar schatting 140 miljoen mensen tussen 15 en 49 jaar een genitale HSV-1-infectie (Looker et al., 2015). Dat is geen randverschijnsel meer.
Bij jonge vrouwen is HSV-1 zelfs de vaakst voorkomende oorzaak van een eerste herpesinfectie geworden, met 2,5 nieuwe gevallen per 100 persoonsjaren tegen 1,1 voor HSV-2 (Bernstein et al., 2013).
Welk type geeft vaker uitbraken?
Genitale HSV-2 komt gemiddeld vaker terug dan genitale HSV-1. Dat is het praktische verschil dat er voor jou het meest toe doet. Een genitale HSV-1-infectie geeft na de eerste periode vaak weinig of geen terugkerende klachten, terwijl HSV-2 zich vaker opnieuw laat zien.
Stel, twee mensen krijgen allebei genitale herpes na 1 risicomoment: bij de een blijkt het HSV-1, bij de ander HSV-2. Na een jaar heeft de eerste er misschien niets meer van gemerkt, en de tweede een paar keer.
Datzelfde patroon zie je terug in hoe vaak het virus aanwezig is zonder klachten. Bij HSV-2 werd het virus bij mensen zonder klachten nog op 10,2 procent van de dagen gevonden (Tronstein et al., 2011). Meer daarover in hoe krijg je herpes.
Hoe weet je welk type je hebt?
Alleen met een type-specifieke test. Een PCR op een blaasje kan het type benoemen, en een bloedtest meet HSV-1 IgG en HSV-2 IgG apart. Zonder die opsplitsing weet je alleen dat je ooit herpes hebt opgelopen, en dat is te weinig om iets zinnigs mee te doen.
Bij ons kun je HSV-1 IgG en HSV-2 IgG los laten prikken en aan je eigen test toevoegen. Ze zitten niet in de standaard soa-pakketten, want het RIVM en de Nederlandse soa-praktijk screenen niet routinematig op herpes.
Welke test bij welke situatie past, staat in herpes test.
Wat betekent het type voor je partner?
Het type bepaalt vooral hoe groot het risico is dat je het doorgeeft, en waar. Genitale HSV-2 blijft actiever, dus daar is het gesprek over condooms en over uitbraken relevanter. Een oude koortslip van HSV-1 is voor de meeste stellen een non-issue.
Toch blijft het een gesprek dat je beter wel voert. Thuisarts.nl schrijft hier in gewone taal over, en onze eigen ervaring is dat mensen banger zijn voor het gesprek dan voor het virus.
Wil je met je partner samen testen voordat jullie stoppen met condooms? Dan is samen testen in een nieuwe relatie een goed vertrekpunt. Zie je nu iets waarvan je niet weet wat het is, kijk dan eerst bij een bultje of blaasje bij je geslachtsdeel.
Bronnen
- Looker KJ, Magaret AS, May MT, et al. Global and regional estimates of prevalent and incident herpes simplex virus type 1 infections in 2012. PLoS One. 2015;10(10):e0140765. PMID 26510007.
- Bernstein DI, Bellamy AR, Hook EW, et al. Epidemiology, clinical presentation, and antibody response to primary infection with herpes simplex virus type 1 and type 2 in young women. Clin Infect Dis. 2013;56(3):344-351. PMID 23087395.
- Tronstein E, Johnston C, Huang ML, et al. Genital shedding of herpes simplex virus among symptomatic and asymptomatic persons with HSV-2 infection. JAMA. 2011;305(14):1441-1449. PMID 21486977.
- RIVM. Soa-richtlijnen en surveillance seksuele gezondheid. Beschikbaar via rivm.nl.
- Thuisarts.nl (NHG). Ik heb een koortslip. Beschikbaar via thuisarts.nl.
Deze informatie is algemeen en vervangt geen persoonlijk medisch advies. Elk soa-testresultaat bij Discreet Test wordt beoordeeld door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek klachten of behandelbeslissingen altijd met je huisarts, de GGD of een Centrum Seksuele Gezondheid.
Auteur
