Hoe zien soa-bultjes eruit? 9 soorten op een rij

Soa-bultjes zien er per infectie anders uit. Herpes geeft blaasjes in een groepje, HPV geeft zachte wratjes in trosjes, en syfilis geeft klassiek een hard zweertje dat geen pijn doet. Vorm, gevoel en verloop zeggen samen het meest.

Kijken is alleen geen test. Het RIVM telde in de eerste helft van 2025 7.290 gonorroe-diagnoses en 5.187 chlamydia-diagnoses, tegenover 944 keer syfilis (RIVM). Juist die eerste twee geven vaak helemaal geen bultje.

Wat mij opvalt aan de vragen die hierover binnenkomen: bijna iedereen begint bij "welke soa is dit". De eerste vraag is vaker of het wel een soa is.

Dit zijn de negen beelden die we het vaakst voorbij zien komen.

1. Blaasjes in een groepje, gevoelig: genitale herpes
2. Zachte wratjes in trosjes, pijnloos: HPV
3. Een hard zweertje zonder pijn: syfilis, eerste fase
4. Vlekkerige uitslag op handpalmen en voetzolen: syfilis, tweede fase
5. Parelmoerkleurige bultjes met een kuiltje: mollusca contagiosa
6. Jeuk met fijne gangetjes, 's nachts erger: schurft
7. Jeuk in het schaamhaar met blauwgrijze vlekjes: schaamluis
8. Rode, glanzende plekken op de eikel: balanitis of candida
9. Een rijtje kleine witte bultjes: parelkransje of talgklieren, geen soa

Hoe zien soa-bultjes eruit?

Soa-bultjes verschillen vooral in vorm, aantal en gevoel. Blaasjes in een groepje wijzen eerder op herpes. Zachte wratjes in trosjes passen bij HPV. Een hard, pijnloos zweertje past bij syfilis. Jeuk zonder duidelijk bultje wijst vaker op schurft, schaamluis of een schimmel.

Drie vragen brengen je meestal het verst. Is het er een of zijn het er meer? Doet het pijn, of jeukt het juist? En hoe snel kwam het op?

Die laatste vraag wordt het vaakst overgeslagen.

1. Blaasjes in een groepje: genitale herpes

Een uitbraak van genitale herpes bestaat uit kleine blaasjes, los of in een groepje. Ze zitten op de geslachtsdelen, de bilnaad, de billen of de bovenbenen. De blaasjes gaan meestal open en drogen daarna in.

Veel mensen voelen eerst tinteling of een branderig plekje, nog voordat er iets te zien is. Herpes simplex komt wereldwijd bij meer dan 400 miljoen mensen voor (Groves, 2016).

HSV-1 en HSV-2 zijn met het blote oog niet uit elkaar te houden, ook niet door een arts (Groves, 2016). Tijdens de blaasjesfase is een PCR van het blaasje de gebruikelijke manier om het aan te tonen. Is de uitbraak voorbij, dan valt er weinig meer af te nemen.

Meer over het verloop staat in genitale herpes: eerste uitbraak en besmetting.

2. Zachte wratjes in trosjes: HPV

Genitale wratten zijn zachte, huidkleurige bultjes die vaak in groepjes groeien. Ze doen meestal geen pijn en jeuken zelden. Het beeld dat mensen herkennen is een bloemkoolachtig trosje dat in weken langzaam groter wordt.

Ze zitten op de penis, de schaamlippen, in de lies of rond de anus. Een standaard soa-pakket vindt ze niet, want daar zit voor mannen geen HPV-test in.

Dit is er dus een waarbij kijken meer oplevert dan prikken. Hoe genitale wratten er precies uitzien, staat in een apart artikel.

3. Een hard zweertje zonder pijn: syfilis, eerste fase

De eerste fase van syfilis geeft klassiek een zweertje op de plek van het contact. Het voelt hard aan de randen, het doet meestal geen pijn, en het geneest vanzelf. Dat laatste is precies de valkuil.

Het zweertje verdwijnt ook zonder behandeling, terwijl de infectie kan blijven bestaan (Peeling en collega's, 2017). Mensen concluderen dan dat het over is.

Stel: twee mensen zien op zondagavond een bultje van 6 millimeter dat er vrijdag nog niet zat. Bij de een doet het pijn en zit er vocht in, bij de ander voelt het hard en pijnloos. Dat is hetzelfde bultje op dezelfde dag, met twee verschillende verhalen.

Het pijnlijke, vochtige bultje past eerder bij herpes. Het harde, pijnloze bultje past eerder bij dit zweertje, zeker als het na tien dagen vanzelf weggaat.

Het RIVM telde 944 syfilis-diagnoses in de eerste helft van 2025. Syfilis is met bloed aan te tonen, via de syfilistest. De signalen per fase staan in syfilis symptomen.

4. Vlekkerige uitslag op handpalmen en voetzolen: syfilis, tweede fase

Weken tot maanden na dat zweertje kan syfilis een uitslag geven over de romp, de handpalmen en de voetzolen. De vlekken jeuken meestal niet. Uitslag die juist op handpalmen en voetzolen zit, is ongewoon en daarom opvallend.

Deze fase wordt regelmatig voor iets anders aangezien, bijvoorbeeld voor een reactie op medicijnen (Peeling en collega's, 2017).

Ik noem hem apart, omdat mensen bij "soa-bultjes" zelden aan hun handen denken.

5. Parelmoerkleurige bultjes met een kuiltje: mollusca contagiosa

Mollusca contagiosa, in het Nederlands waterwratjes, zijn stevige koepelvormige bultjes met een glans. Kenmerkend is het kuiltje in het midden. Ze zijn meestal 2 tot 5 millimeter groot en doen geen pijn.

Bij kinderen zitten ze overal op het lichaam. Bij volwassenen komen ze minder vaak voor en worden ze vaak seksueel overgedragen (Chen en collega's, 2013).

Bij mensen met een gezond afweersysteem verdwijnen ze regelmatig vanzelf (Chen en collega's, 2013). Er bestaat geen labtest voor. Een arts stelt ze vast door ernaar te kijken.

6. Jeuk met fijne gangetjes: schurft

Schurft geeft hevige jeuk die 's nachts vaak erger wordt. Op de huid zie je soms fijne, kronkelige gangetjes van een paar millimeter. Ze zitten graag tussen de vingers, aan de polsen, rond de navel en rond de geslachtsdelen.

De jeuk komt door een reactie op de mijt, en kan na een geslaagde behandeling nog weken aanhouden (Chandler en Fuller, 2019). Dat is verwarrend, want het voelt alsof de behandeling niet werkte.

Ook hier is er geen bloedtest. Een arts kijkt, soms met een vergrootglas of een dermatoscoop.

7. Jeuk in het schaamhaar met blauwgrijze vlekjes: schaamluis

Schaamluis geeft jeuk in het schaamhaar. Je ziet de luizen soms zelf, of hun neten vastgeplakt aan de haren dicht op de huid. Op de bijtplekken kunnen blauwgrijze vlekjes ontstaan.

Schaamluis blijft niet altijd onderin. De luizen kunnen ook in okselhaar, borsthaar, wenkbrauwen en wimpers terechtkomen (Coates en collega's, 2020).

Er zit geen schaamluis in een soa-pakket, en dat hoeft ook niet. Dit is er een die je met een spiegel en goed licht vaak zelf al ziet.

8. Rode, glanzende plekken op de eikel: balanitis of candida

Een rode, glanzende of vlekkerige eikel met jeuk of een branderig gevoel heet balanitis. Soms zit er een wit beslag bij, wat op candida kan wijzen. Het geeft eerder irritatie dan een echt bultje.

Vaak is het geen soa. Zeep, een strakke voorhuid, vocht of een schimmel kunnen hetzelfde beeld geven.

Toch is het niet uit te sluiten, want gonorroe en chlamydia kunnen bij mannen dezelfde plek irriteren. Meer staat in balanitis en wanneer het een soa is.

9. Een rijtje kleine witte bultjes: parelkransje of talgklieren

Dit is misschien wel de belangrijkste van de negen, want dit is geen soa. Een parelkransje bestaat uit bultjes van 1 tot 2 millimeter, netjes in een of twee rijen rond de rand van de eikel. Het is normale anatomie en niet overdraagbaar.

Talgklieren, ook wel Fordyce-klieren, zien eruit als kleine geelwitte puntjes. Ze zitten op de schacht, op de schaamlippen of op de lippen. Ook normaal.

En dan de ingegroeide haar: een rood, gevoelig bultje kort na scheren, soms met een haartje er middenin.

Ik zet deze bewust op de lijst. Een flink deel van de vragen die hierover binnenkomen gaat over iets wat er altijd al zat, en dat pas opviel na een spannende week.

Welke bult hoort bij welke soa?

Hieronder zie je per beeld wat het meestal is, hoe het aanvoelt en waarmee het wordt vastgesteld. Let vooral op de laatste kolom. Bij vier van de negen bestaat er geen labtest en kijkt een arts.

Deze tabel is precies waarom ik "even kijken of het een soa is" een zwakke methode vind. Vier rijen eindigen bij een arts die kijkt. En de twee meest gestelde soa-diagnoses in Nederland staan er niet eens in.

Welke soa geeft jeuk?

Jeuk hoort vooral bij schurft, schaamluis en trichomonas, en daarnaast bij candida, wat geen soa is. Herpes voelt eerder branderig of pijnlijk dan jeukend. Genitale wratten jeuken meestal niet. Jeuk zonder zichtbaar bultje wijst dus vaker richting een mijt, een luis of een schimmel.

Bij vrouwen kan jeuk met veranderde afscheiding ook bij bacteriële vaginose horen, en ook dat is geen soa.

Andere oorzaken staan in jeuk en irritatie onderin.

Wanneer is een bultje geen soa?

Een bultje is vaker geen soa dan mensen verwachten. Ingegroeide haren, talgklieren, een parelkransje, een puistje en irritatie door scheren of zeep geven allemaal beelden die erop lijken. Een enkel bultje dat binnen een paar dagen weer weg is, past zelden bij een soa.

Er is alleen geen kenmerk waarmee je het thuis met zekerheid uitsluit.

Blijft iets langer dan een week of twee zitten, verandert het van vorm, of komt er een zweertje bij, dan levert een blik van een arts meer op dan nog een zoekopdracht. Een vergelijking per vorm staat in bultje of blaasje bij je geslachtsdeel.

Welke test vindt wat je ziet?

Dat hangt af van het beeld. Syfilis, hiv en hepatitis worden met bloed aangetoond. Chlamydia, gonorroe en trichomonas met een PCR op urine of een uitstrijkje. Herpes met een PCR van een open blaasje. Wratten, mollusca, schurft en schaamluis worden vastgesteld door te kijken.

Volgens Thuisarts.nl verlopen veel soa's zonder klachten, waardoor een test soms de enige manier is om duidelijkheid te krijgen (thuisarts.nl). Omgekeerd geldt net zo goed: een zichtbaar bultje is lang niet altijd een soa.

Wat mij bij deze vragen het meest helpt, is beginnen bij het contact en niet bij het bultje. Weet je wanneer het was en wat voor contact het was, dan weet je welke test überhaupt iets kan vinden.

Chlamydia, gonorroe en trichomonas kun je in een keer laten checken met de chlamydia-, gonorroe- en trichomonas-check. Past het beeld eerder bij herpes, dan zegt HSV-2 in bloed iets anders dan een PCR van een blaasje. Welke test bij welke situatie hoort, staat in de negen soa's die in Nederland voorkomen.

Twijfel je over wat je ziet, laat het dan bekijken door je huisarts.

Bronnen

• RIVM, Thermometer seksuele gezondheid, eerste helft 2025 (2025) (rivm.nl)
• Groves MJ. Genital Herpes: A Review. American Family Physician (2016). PMID 27281837
• Peeling RW, Mabey D, Kamb ML, Chen XS, Radolf JD, Benzaken AS. Syphilis. Nature Reviews Disease Primers (2017). PMID 29022569
• Chen X, Anstey AV, Bugert JJ. Molluscum contagiosum virus infection. The Lancet Infectious Diseases (2013). PMID 23972567
• Chandler DJ, Fuller LC. A Review of Scabies: An Infestation More than Skin Deep. Dermatology (2019). PMID 30544123
• Coates SJ, Thomas C, Chosidow O, Engelman D, Chang AY. Ectoparasites: Pediculosis and tungiasis. Journal of the American Academy of Dermatology (2020). PMID 31306729
• Tuddenham S, Hamill MM, Ghanem KG. Diagnosis and Treatment of Sexually Transmitted Infections: A Review. JAMA (2022). PMID 35015033
• Thuisarts.nl, Soa (2024) (thuisarts.nl)

Elk bloedtestresultaat bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.