Het lastige aan syfilis symptomen is dat ze mild beginnen en vanzelf weer verdwijnen. Het eerste teken is meestal een pijnloze zweer, en juist omdat die geen pijn doet, wordt hij vaak over het hoofd gezien. We lopen rustig langs de signalen per fase, zodat je weet waar je op kunt letten.
We zeggen er meteen het belangrijkste bij. Niet iedereen krijgt duidelijke klachten, en de tekenen kunnen sterk per persoon verschillen.
Wat zijn de eerste symptomen van syfilis?
Het eerste symptoom is meestal een enkel zweertje op de plek waar de bacterie binnenkwam, vaak rond de geslachtsdelen, anus of mond. Dit heet een harde sjanker. De zweer is doorgaans pijnloos en hard van randen, en verdwijnt na een paar weken vanzelf, terwijl de infectie blijft.
Een uitgebreid overzicht in de Lancet beschrijft deze primaire zweer als het klassieke eerste teken, dat vaak wordt gemist doordat hij geen pijn doet (PMID 27993382). Soms verschijnt er meer dan een zweer, en soms zijn er gezwollen lymfeklieren in de buurt.
Omdat de zweer op een verborgen plek kan zitten, merken sommige mensen hem niet op. Dat de zweer weggaat, betekent niet dat je genezen bent.
Symptomen per stadium van syfilis
Syfilis kan zich in vier fasen ontwikkelen als er geen behandeling plaatsvindt: primair, secundair, latent en tertiair. Elk stadium kent andere mogelijke tekenen, en sommige fasen verlopen geheel zonder klachten. Hieronder zie je per stadium wat je zou kunnen merken.
| Stadium | Timing | Mogelijke symptomen |
|---|---|---|
| Primair | Ca. 3 weken | Pijnloze zweer (harde sjanker), soms gezwollen klieren |
| Secundair | Weken tot maanden | Huiduitslag (ook handpalmen en voetzolen), koortsgevoel, vermoeidheid |
| Latent | Maanden tot jaren | Geen zichtbare tekenen, infectie sluimert |
| Tertiair | Jaren later, zeldzaam | Mogelijke schade aan organen of zenuwstelsel |
Het RIVM beschrijft dezelfde fasen. Wat opvalt, is dat de zichtbare tekenen kunnen komen en gaan. Tussen de fasen kan het lijken alsof er niets meer aan de hand is, terwijl de infectie in het lichaam blijft.
Hoe ziet de huiduitslag bij syfilis eruit?
In het secundaire stadium kan een huiduitslag verschijnen die vaak niet jeukt en soms ook op de handpalmen en voetzolen zit. Die combinatie is opvallend, omdat veel andere uitslagen juist die plekken vrijlaten. Er kunnen ook koortsgevoel, keelpijn en gezwollen klieren bij horen.
Een overzicht in Nature Reviews Disease Primers beschrijft deze secundaire fase als een moment waarop de infectie zich door het hele lichaam kan laten zien (PMID 29022569). Toch verdwijnen ook deze tekenen weer vanzelf, wat opnieuw geruststellend kan aanvoelen.
De uitslag lijkt soms op andere huidaandoeningen. Daarom bewijst het beeld alleen niets, en geeft een test meer duidelijkheid.
Kun je syfilis hebben zonder symptomen?
Ja, dat kan. In de latente fase zijn er vaak helemaal geen klachten, terwijl de bacterie nog aanwezig is. De infectie is dan alleen via een bloedtest aan te tonen. Dat maakt symptomen een onbetrouwbare graadmeter om op af te gaan.
Onderzoek naar het moderne verloop van syfilis benadrukt dat een groot deel van de infecties in een symptoomarme fase zit op het moment dat mensen getest worden (PMID 32101666). Geen klachten is dus geen bewijs dat er niets speelt.
De tekenen van syfilis kunnen bovendien lijken op die van andere soa's. Twijfel je, lees dan ook over vroege hiv-symptomen en gonorroe symptomen, want de eerste signalen kunnen op elkaar lijken.
Wanneer laat je je checken op syfilis?
Na een mogelijk risicocontact is het verstandig de wachttijd af te wachten voordat je test, zodat de uitslag betrouwbaar is. Voor syfilis is een test meestal pas vanaf ongeveer 6 weken betrouwbaar. Heb je een zweer, uitslag of andere klachten, dan kan het prettig zijn eerder met een arts te overleggen.
Wil je het rustig en privé regelen, dan kun je een syfilistest via een bloedmonster doen. Hoe de stadia, test en behandeling samenhangen, lees je in onze gids over syfilis: stadia, tekenen en testen. En wat de behandeling inhoudt, staat in syfilis behandeling.
Bespreek de timing gerust met een arts of de GGD. Zij kunnen je discreet verder helpen.
Bronnen
- Hook EW 3rd. Syphilis. Lancet. 2017. PMID 27993382.
- Peeling RW, et al. Syphilis. Nature Reviews Disease Primers. 2017. PMID 29022569.
- Ghanem KG, Ram S, Rice PA. The Modern Epidemic of Syphilis. NEJM. 2020. PMID 32101666.
- RIVM, Syfilis. Soa Aids Nederland, Syfilis.
Elk bloedtestresultaat bij ons bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.
Auteur
