Syfilis wordt vooral overgedragen tijdens seksueel contact, via de zweren die veel bacterie bevatten. Juist omdat zo'n zweer pijnloos kan zijn en op een verborgen plek kan zitten, gebeurt overdracht soms zonder dat iemand het doorheeft. We leggen uit hoe besmetting werkt en hoe je jezelf kunt beschermen.
Preventie draait bij syfilis om twee dingen: het risico verlagen en op tijd weten waar je staat.
Hoe raak je besmet met syfilis?
Besmetting gebeurt meestal door direct contact met een syfiliszweer tijdens vaginale, anale of orale seks. De bacterie komt binnen via kleine beschadigingen in de huid of slijmvliezen. Omdat de zweer pijnloos is en verborgen kan zitten, is overdracht mogelijk zonder dat het opvalt.
Een overzicht in Nature Reviews Disease Primers beschrijft dat syfilis vooral besmettelijk is in de vroege stadia, wanneer er zweren of huiduitslag zijn (PMID 29022569). In die fasen bevat het lichaam de meeste bacterie.
Ook zonder klachten kun je in bepaalde fasen besmettelijk zijn. Daarom is testen niet alleen belangrijk voor jezelf, maar ook voor je partner(s).
Toiletbrillen, handdoeken of zwembaden geven geen syfilis. De bacterie overleeft buiten het lichaam niet goed, dus alledaags contact vormt geen risico. Dat scheelt een hoop onnodige zorgen over hoe je het zou kunnen oplopen.
Op welke manieren wordt syfilis overgedragen?
Naast seksueel contact zijn er nog enkele routes waarlangs syfilis kan worden doorgegeven. De belangrijkste is de overdracht van moeder op kind tijdens de zwangerschap. Het overzicht hieronder zet de manieren op een rij, als algemene uitleg.
| Route | Hoe | Wanneer risico |
|---|---|---|
| Seksueel contact | Direct contact met een zweer of uitslag | Vooral in vroege stadia |
| Moeder op kind | Tijdens de zwangerschap via de placenta | Bij onbehandelde infectie |
| Bloed-bloedcontact | Zeldzaam, bijvoorbeeld gedeelde naalden | Beperkt in Nederland |
Wereldwijde schattingen van de WHO laten zien dat syfilis nog altijd veel voorkomt, wat het belang van bewustzijn onderstreept (PMID 31384073). In Nederland houdt het RIVM de aantallen bij en ziet de laatste jaren weer een stijging.
Hoe voorkom je syfilis?
Condooms verlagen het risico op syfilis, maar geven geen volledige bescherming, omdat een zweer ook buiten het afgedekte gebied kan zitten. Naast condooms helpt het om samen met een nieuwe partner te testen voordat je stopt met condooms. Zo weten jullie allebei waar je staat.
Onderzoek naar het moderne verloop van syfilis benadrukt dat veel infecties symptoomarm verlopen, waardoor testen een centrale rol in preventie speelt (PMID 32101666). Je kunt niet op klachten afgaan om te weten of iemand besmettelijk is.
Ook eerlijk zijn naar elkaar helpt. Praten over eerdere tests en over wat je samen wilt klinkt spannend, maar het maakt keuzes over condooms en testen een stuk makkelijker. Dat gesprek hoeft niet zwaar te zijn.
Wil je verschillende preventiemethoden vergelijken, lees dan prep, pep of condooms vergeleken. En hoe symptomen eruitzien, lees je in syfilis symptomen.
Syfilis en zwangerschap
Een onbehandelde syfilis kan tijdens de zwangerschap worden doorgegeven aan het kind, met mogelijke gevolgen voor de gezondheid van de baby. Daarom is er in de zwangerschapszorg standaard aandacht voor. Tijdige behandeling van de moeder verlaagt het risico voor het kind sterk.
Een overzicht in Seminars in Perinatology beschrijft dat aangeboren syfilis grotendeels te voorkomen is wanneer de infectie bij de moeder op tijd wordt opgespoord en behandeld (PMID 29627075). Dat maakt testen rond een kinderwens en zwangerschap extra relevant.
Meer hierover lees je in soa testen tijdens de zwangerschap.
Waarom testen onderdeel van preventie is
Omdat syfilis vaak zonder duidelijke klachten verloopt, is een test de enige manier om zeker te weten of je besmet bent. Zo bescherm je niet alleen jezelf, maar voorkom je ook dat je het ongemerkt doorgeeft. Testen is daarmee net zo goed preventie als condoomgebruik.
Wil je het rustig en privé regelen, dan kun je een syfilistest via een bloedmonster doen, of breder kijken met een test op virale infecties zoals hiv en hepatitis. Hoe alles samenhangt, staat in onze gids over syfilis: stadia, tekenen en testen.
Bespreek de timing gerust met een arts of de GGD.
Bronnen
- Peeling RW, et al. Syphilis. Nature Reviews Disease Primers. 2017. PMID 29022569.
- Ghanem KG, Ram S, Rice PA. The Modern Epidemic of Syphilis. NEJM. 2020. PMID 32101666.
- Rowley J, et al. Global prevalence and incidence estimates, 2016. Bulletin of the WHO. 2019. PMID 31384073.
- Cooper JM, Sanchez PJ. Congenital syphilis. Seminars in Perinatology. 2018. PMID 29627075.
- RIVM, Syfilis. Soa Aids Nederland, Syfilis.
Elk bloedtestresultaat bij ons bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.
Auteur
