Jeuk aan de anus komt in de meeste gevallen niet door een soa. Vocht, zeep, te fanatiek schoonmaken, aambeien, eczeem en schimmel staan bovenaan de lijst. Een soa staat er wel op, maar lager dan mensen vrezen.
Dat is de geruststelling. De nuance is dat het onderscheid niet aan de jeuk zelf te zien is.
Hieronder staat wat de gebruikelijke oorzaken zijn, waarom jeuk die vooral 's nachts opspeelt een eigen verhaal heeft, en op welk moment laten checken wél logisch is.
Wat veroorzaakt jeuk aan de anus?
De meest voorkomende oorzaken zijn vocht en irritatie van de huid rond de anus. Zweet in de bilnaad, zeepresten, vochtig toiletpapier en zalfjes kunnen de huid net genoeg aantasten om te gaan jeuken. Een overzichtsartikel over anale jeuk benadrukt dat de lijst met mogelijke oorzaken lang is en dat een goed verhaal plus lichamelijk onderzoek de basis blijft (Jakubauskas, 2023).
Daarna volgen de mechanische en huidoorzaken.
| Oorzaak | Wat je erbij merkt | Wanneer dit past | Wat er nodig is |
|---|---|---|---|
| Vocht en irritatie | Jeuk, soms rode huid | Zweten, veel wassen, vochtig papier | Minder zeep, droog houden |
| Aambeien | Jeuk, soms bloed op papier | Persen, verstopping | Beoordeling huisarts |
| Eczeem of psoriasis | Schilfering, scherp begrensde plek | Ook elders op het lichaam | Beoordeling huisarts |
| Schimmel (candida) | Jeuk, rode randen | Na antibiotica, bij diabetes | Beoordeling huisarts |
| Aarsmaden | Jeuk vooral 's nachts | Kinderen in huis | Plakbandtest bij de huisarts |
| Soa in de endeldarm | Jeuk plus slijm, pijn of aandrang | Receptief anaal contact weken ervoor | Anale swab (PCR) |
Kijk naar de derde kolom, niet naar de tweede. De jeuk zelf lijkt in al deze gevallen op elkaar; wat eromheen speelt, is wat onderscheid maakt.
Wanneer wijst jeuk aan de anus op een soa?
Als de jeuk begon in de weken na receptief anaal contact, en zeker als er slijm, pijn, loze aandrang of bloed bij zit. Die combinatie heet proctitis, en jeuk staat in de Europese richtlijn expliciet in het klachtenrijtje daarvan (de Vries, 2021).
Losse jeuk, zonder die voorgeschiedenis en zonder die bijkomende klachten, wijst zelden op een soa.
Er is één ding dat de zaak lastiger maakt.
Rectale chlamydia en gonorroe geven meestal helemaal geen klachten (de Vries, 2021). Dus jeuk zonder soa is gewoon, maar een soa zonder jeuk is nog gewoner. Het volledige beeld staat in proctitis: symptomen, oorzaken en testen.
Waarom is jeuk 's nachts vaak iets anders?
Omdat nachtelijke anale jeuk het klassieke teken is van aarsmaden. Een overzichtsartikel uit 2025 noemt nachtelijke jeuk aan de anus het meest voorkomende symptoom bij een besmetting met Enterobius vermicularis (Leung, 2025). De vrouwtjesworm legt 's nachts eitjes rond de anus, en dat prikkelt.
Aarsmaden komen het vaakst voor bij kinderen van 5 tot 14 jaar, maar volwassenen in hetzelfde huis raken makkelijk besmet.
De diagnose is simpel en gebeurt bij de huisarts met een plakbandtest. Eén test vindt ongeveer de helft van de gevallen; drie tests op verschillende ochtenden brengen dat naar ongeveer 90 procent (Leung, 2025).
Speelt de jeuk vooral 's nachts en woon je met kinderen, dan is dat een gesprek voor je huisarts, niet voor ons.
Wat kun je zelf doen bij anale jeuk?
Vaak helpt minder in plaats van meer. Zeep en vochtige doekjes weglaten, de huid droog houden na het douchen, katoenen ondergoed dragen en niet krabben. Krabben beschadigt de huid, waardoor de jeuk terugkomt in een kringetje.
Wij geven geen behandeladvies, en de zalfjes die in de literatuur langskomen horen bij een arts.
Wat wij wel kunnen zeggen: als jeuk maanden aanhoudt zonder duidelijke oorzaak, is zelf blijven doktoren zelden de weg. Zit de jeuk meer aan de voorkant, lees dan jeuk en irritatie onderin.
Wanneer ga je naar de huisarts?
Bij jeuk die langer dan een paar weken aanhoudt, bij bloed, bij een zichtbare afwijking, of wanneer de jeuk je slaap verstoort. Een arts kan de plek bekijken, en dat is bij anale klachten meer waard dan welke lijst op internet ook.
Ga ook naar de huisarts als er koorts bij komt of als de pijn toeneemt.
Denk aan twee mensen met precies dezelfde jeuk, allebei al 3 weken lang.
Bij de een speelt het vooral 's nachts, en er slapen twee kleine kinderen in huis. Bij de ander begon het tien dagen na receptief anaal contact. Zelfde klacht, en toch stuur ik ze naar twee heel verschillende plekken.
En kwam er in de weken ervoor receptief anaal contact aan te pas, dan kun je de soa-kant zelf laten uitsluiten met een anale swab. Onze test op chlamydia, gonorroe en trichomonas gebruikt daarvoor een PCR; hoe die afname werkt staat in soa in de anus en hoe je test.
Het RIVM houdt de Nederlandse soa-cijfers bij via de centra seksuele gezondheid. Anale infecties worden daar bij bepaalde groepen standaard meegenomen, juist omdat ze zo vaak stil blijven. Zijn het blaasjes in plaats van jeuk, kijk dan bij herpes bij de anus.
Bronnen
- Jakubauskas M, Dulskas A. Evaluation, management and future perspectives of anal pruritus: a narrative review. European Journal of Medical Research, 2023. PMID 36732860.
- Leung AKC, et al. Pinworm (Enterobius Vermicularis) Infestation: An Updated Review. Current Pediatric Reviews, 2025. PMID 38288810.
- de Vries HJC, et al. 2021 European Guideline on the management of proctitis, proctocolitis and enteritis caused by sexually transmissible pathogens. Journal of the European Academy of Dermatology and Venereology, 2021. PMID 34057249.
- Chan PA, et al. Extragenital Infections Caused by Chlamydia trachomatis and Neisseria gonorrhoeae: A Review of the Literature. Infectious Diseases in Obstetrics and Gynecology, 2016. PMID 27366021.
- RIVM, Soa-surveillance Nederland. Geraadpleegd augustus 2026.
Elk bloedtestresultaat bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.
Auteur
Discreettest
Dr. Naimi, BIG-geregistreerde arts, ziet toe op de medische standaarden achter onze content en beoordelingen. Lees ons medisch beleid
