Anale soa test: welke soa’s daar zitten en hoe je test

Een anale soa test is een uitstrijkje van de anus. Het spoort chlamydia en gonorroe in de endeldarm op. Een gewone soa test op urine ziet die infecties niet. Syfilis en hiv vragen bloed, herpes vraagt een uitstrijkje van een blaasje.

Eén test dekt dit dus niet af. Dat klinkt omslachtiger dan het is. Je hoeft alleen te weten welk monster bij welk risico hoort. Dat is precies wat op deze pagina staat.

We beginnen bij de infecties zelf, daarna bij de praktische kant van de afname.

Welke soa’s kun je in je anus krijgen?

In de anus of endeldarm kunnen zes soa’s zitten: gonorroe, chlamydia, LGV, syfilis, herpes en HPV. De Europese richtlijn noemt vier daarvan het vaakst (de Vries, 2021). Dat zijn gonorroe, chlamydia inclusief LGV, syfilis en herpes. HPV zit er ook, maar gedraagt zich anders: dat zie je als wratten.

Ze verschillen sterk in hoe luidruchtig ze zijn.

De bovenste twee rijen zijn de belangrijkste. Die twee komen het vaakst voor en geven het minst. Voor HPV bij de anus is wratten bij de anus het aparte stuk.

Hoe merk je een anale soa?

Meestal merk je niets. De meeste rectale infecties met chlamydia en gonorroe geven geen klachten (de Vries, 2021). Een onderzoek op Réunion vond zelfs dat alle extragenitale infecties symptoomloos waren (Calas, 2021).

Is er wel iets, dan is het slijm of pus, jeuk, pijn, loze aandrang of wat bloed. Die combinatie heet proctitis. Die werken we uit in proctitis: symptomen, oorzaken en testen.

Het probleem is dat die klachten op tien andere dingen lijken.

Aambeien, een fissuur, een prikkelbare darm. Zonder de context van de weken ervoor wijst de klacht je nergens heen. Dat geldt breder ook voor soa’s zonder symptomen.

Hoe werkt een anale soa test?

Met een wattenstaafje dat een klein stukje het anale kanaal in gaat en wordt rondgedraaid. Een gecertificeerd laboratorium onderzoekt dat staafje met een PCR. Dat is dezelfde techniek die de huisarts en de GGD gebruiken. Een uitslag is meestal binnen enkele werkdagen bekend.

Het is geen inwendig onderzoek. Het staafje gaat ongeveer twee tot drie centimeter naar binnen, en dat is alles.

Onze test op chlamydia, gonorroe en trichomonas werkt met die PCR. Loop je risico via de anus, dan hoort daar een eigen uitstrijkje bij. De standaardafname kijkt naar de genitale kant.

Kun je zelf een anale swab afnemen?

Ja, en het resultaat is even goed. Een studie uit 2024 vergeleek thuis zelf afgenomen rectale uitstrijkjes met afname in een zorginstelling (Orser, 2024). Ze waren even betrouwbaar.

Bij ons neem je het uitstrijkje zelf af, op een van de afnamelocaties en niet thuis. Die locaties worden gerund door onze partnerlabs: een netwerk van zelfstandige, gecertificeerde laboratoria. Je monster gaat rechtstreeks het laboratorium in, in plaats van eerst dagen in de post.

Dat is voor veel mensen het punt waarop testen ineens haalbaar wordt.

De drempel bij een anale soa test zit zelden in het staafje of het lab. Hij zit in het gesprek dat je zou moeten voeren om er een te krijgen. Zelf afnemen haalt dat gesprek weg. Hoe een priklocatie zich verhoudt tot een thuistest lees je in priklocatie of thuistest.

Wanneer kun je het beste testen na een risico?

Voor chlamydia en gonorroe is ongeveer twee weken na het contact een gebruikelijk moment. Voor syfilis en hiv duurt het langer voordat een bloedtest betrouwbaar is. Te vroeg testen levert een uitslag op die niets uitsluit.

De volledige tijdlijn per soa staat in hoe lang na onbeschermde seks je kunt testen.

Heb je klachten die niet weggaan, wacht dan niet af tot dat venster. Een arts kan bij klachten eerder kijken en soms al iets zien.

Beschermt een condoom tegen een anale soa?

Het verkleint het risico duidelijk, maar het sluit niets uit. De Europese richtlijn zegt het onomwonden: een condoom garandeert geen bescherming tegen soa’s (de Vries, 2021). Veel soa’s verspreiden zich ook zonder penetratie.

Vingers, speeltjes en huid-op-huidcontact tellen mee. Dat maakt de vraag "was er een condoom" een minder goede risicomaat dan mensen denken.

De bruikbare vraag is: was er receptief anaal contact.

Stel je twee mannen voor die allebei consequent condooms gebruiken en zich elke 3 maanden laten testen.

De een levert alleen urine in, de ander ook een anale swab. Bij de tweede kwam er iets uit dat bij de eerste maanden onopgemerkt had kunnen blijven. Ik vind dat het sterkste argument tegen "ik test toch al".

Het RIVM houdt de Nederlandse soa-cijfers bij via de centra seksuele gezondheid. Anale infecties worden daar bij bepaalde groepen standaard meegenomen. Dat gebeurt niet voor niets: het is de plek waar een gewone soa test langsheen kijkt. Test je vaker, kijk dan ook naar soa testen voor msm.

Bronnen

• de Vries HJC, et al. 2021 European Guideline on the management of proctitis, proctocolitis and enteritis caused by sexually transmissible pathogens. Journal of the European Academy of Dermatology and Venereology, 2021. PMID 34057249.
• Calas A, et al. Prevalence of urogenital, anal, and pharyngeal infections with Chlamydia trachomatis, Neisseria gonorrhoeae, and Mycoplasma genitalium: a cross-sectional study in Reunion island. BMC Infectious Diseases, 2021. PMID 33478403.
• Orser L, et al. Testing for extragenital Neisseria gonorrhoeae and Chlamydia trachomatis: At-home pharyngeal and rectal self-swabs are non-inferior to those completed in healthcare settings. PLoS One, 2024. PMID 38768150.
• Chan PA, et al. Extragenital Infections Caused by Chlamydia trachomatis and Neisseria gonorrhoeae: A Review of the Literature. Infectious Diseases in Obstetrics and Gynecology, 2016. PMID 27366021.
• RIVM, Soa-surveillance Nederland. Geraadpleegd augustus 2026.

Elk bloedtestresultaat bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.