Het klassieke beeld van bacteriële vaginose is dunne, grijswitte afscheiding met een visachtige geur die sterker wordt na seks. Jeuk staat meestal niet op de voorgrond. Dat is het patroon, maar ongeveer de helft van de vrouwen met bacteriële vaginose merkt weinig tot niets.
Het lastige aan dit onderwerp is dat elk symptoom in twee richtingen wijst. Ze vertellen je iets, en tegelijk sluiten ze bijna niets uit. Hieronder staat wat elk signaal wel en niet betekent.
Welke symptomen horen bij bacteriële vaginose?
De meest beschreven kenmerken zijn een toename van dunne, homogene afscheiding, een grijswitte kleur en een geur die vaak als visachtig wordt omschreven. Die geur wordt doorgaans sterker na onbeschermde seks, omdat sperma de zuurgraad tijdelijk verandert. Pijn en jeuk horen er meestal niet bij.
| Symptoom | Wat het kan suggereren | Wat het niet uitsluit |
|---|---|---|
| Visachtige geur | Bacteriële vaginose, zeker na seks | Trichomonas geeft ook een sterke geur |
| Dunne grijswitte afscheiding | Bacteriële vaginose | Chlamydia en gonorroe verlopen vaak zonder afwijkende afscheiding |
| Hevige jeuk | Eerder candida dan bacteriële vaginose | Trichomonas kan ook jeuken |
| Branderig plassen | Blaasontsteking of irritatie | Chlamydia, gonorroe en trichomonas geven dit ook |
| Geen klachten | Niets | Ongeveer de helft van de infecties verloopt stil |
Kijk naar de rechterkolom en de conclusie schrijft zichzelf. Symptomen zijn een startpunt, geen antwoord.
Waarom ruikt het naar vis?
Door aminen die vrijkomen als bepaalde bacteriën de overhand krijgen. Bij bacteriële vaginose nemen de melkzuurbacteriën af, waardoor de vagina minder zuur wordt. In dat mildere milieu groeien soorten die stoffen produceren met die typische geur. Sperma is licht basisch, dus na seks wordt de geur meestal duidelijker.
Amsel en collega's maakten hier in 1983 een test van: een druppel kaliumhydroxide op wat afscheiding versterkt de geur direct. Dat heet de whiff-test en wordt nog steeds gebruikt.
Wat we belangrijk vinden om te zeggen: die geur zegt niets over hygiëne. Vaker of grondiger wassen maakt het meestal erger, omdat je daarmee juist de melkzuurbacteriën wegspoelt die het zure milieu onderhouden.
Kan bacteriële vaginose vanzelf overgaan?
Ja, dat gebeurt regelmatig. Bacteriële vaginose kan spontaan verdwijnen als de melkzuurbacteriën zich herstellen. Tegelijk komt het vaak terug: Bradshaw en collega's zagen dat een groot deel van de vrouwen binnen twaalf maanden na een kuur met metronidazol opnieuw klachten kreeg.
Dat vanzelf overgaan is precies waarom zelfzorg zo overtuigend lijkt te werken.
Stel je koopt een gel, gebruikt die een week en de klachten zakken. Was dat de gel, of het natuurlijke beloop? Vanaf de bank is dat onderscheid niet te maken. Het Farmacotherapeutisch Kompas beschrijft welke middelen bij bacteriële vaginose gebruikelijk zijn, en waarom die verschillen van wat bij een parasitaire infectie wordt gegeven.
Wanneer voegt een test iets toe?
Als er een risicomoment is geweest. Bacteriële vaginose zelf zit niet in een soa-test, maar de infecties die op bacteriële vaginose lijken zitten er wel in. Chlamydia, gonorroe en trichomonas geven soms precies dezelfde veranderde afscheiding, en die gaan niet vanzelf over.
Een chlamydia, gonorroe en trichomonas test sluit die drie in één keer uit. Wat er daarna overblijft, beoordeelt je huisarts.
Neem iemand van 31 die al maanden wisselende klachten heeft en drie keer zelfzorg heeft geprobeerd. De vierde poging levert dezelfde informatie op als de eerste drie: geen. Eén test levert wel iets op.
Wat je huisarts doet
Je huisarts kan naar de afscheiding kijken, de zuurgraad meten en zo nodig materiaal opsturen. De NHG beschrijft in de standaard over vaginale klachten hoe die beoordeling in de Nederlandse praktijk verloopt. Dat is ook de plek waar candida en bacteriële vaginose uit elkaar gehaald worden.
Als ik één ding zou willen meegeven: de geur waar je je zorgen over maakt, is voor een arts gewoon een bevinding en geen oordeel.
Zie je liever eerst de soa-kant afgevinkt zonder gesprek, dan kan dat los.
Lees verder in het overzicht over bacteriële vaginose, candida of trichomonas, over de bacterie zelf in is gardnerella een soa, en over de soa die er het meest op lijkt in trichomonas symptomen bij de vrouw.
Elk bloedtestresultaat bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.
Bronnen
- Amsel R, et al. Nonspecific vaginitis. Diagnostic criteria and microbial and epidemiologic associations. The American Journal of Medicine, 1983. PMID: 6600371
- Muzny CA, Schwebke JR. Pathogenesis of Bacterial Vaginosis: Discussion of Current Hypotheses. The Journal of Infectious Diseases, 2016. PMID: 27449868
- Bradshaw CS, et al. High recurrence rates of bacterial vaginosis over the course of 12 months after oral metronidazole therapy. The Journal of Infectious Diseases, 2006. PMID: 16652274
- Peebles K, et al. High Global Burden and Costs of Bacterial Vaginosis: A Systematic Review and Meta-Analysis. Sexually Transmitted Diseases, 2019. PMID: 30624309
- NHG, standaard over vaginale klachten (fluor vaginalis)
- Farmacotherapeutisch Kompas, middelen bij bacteriële vaginose en trichomoniasis
Auteur
