Je laten testen op een SOA is een verantwoorde keuze. Het zegt niets over je als persoon, behalve dat je goed voor jezelf en anderen zorgt. Toch kan het overweldigend zijn: er zijn verschillende SOA's, verschillende testen en verschillende momenten waarop je betrouwbaar kunt testen. In dit artikel geven we je een helder en compleet overzicht zodat je precies weet waar je aan toe bent.
Waarom je laten testen?
Veel SOA's geven geen of weinig klachten, zeker in het begin. Dat is een van de redenen waarom SOA's zich zo makkelijk verspreiden. Je kunt een SOA hebben zonder het te weten en deze onbedoeld overdragen aan iemand anders. Regelmatig testen is daarom niet alleen belangrijk voor je eigen gezondheid, maar ook voor die van je partner(s).
Testen is normaal. In Nederland worden jaarlijks honderdduizenden SOA-testen afgenomen via de GGD, huisartsen en commerciele aanbieders. Het is een onderdeel van goed voor jezelf zorgen, vergelijkbaar met een periodieke gezondheidscheck of een bezoek aan de tandarts. Er is geen reden om je ervoor te schamen, integendeel: het getuigt van verantwoordelijkheid.
Vroege detectie is bovendien belangrijk omdat sommige SOA's op de lange termijn complicaties kunnen veroorzaken als ze onbehandeld blijven. Chlamydia kan leiden tot vruchtbaarheidsproblemen, hiv is het best behandelbaar bij vroege diagnose, en syfilis kan ernstige orgaanschade veroorzaken als het te laat wordt ontdekt. Het aantal vastgestelde soa's in Nederland stijgt nog steeds (RIVM).
Overzicht per SOA
Per soa verschilt het moment waarop je betrouwbaar kunt testen en welke methode wordt gebruikt. De NHG-standaard Het soa-consult beschrijft deze testmethodes (NHG).
Chlamydia
Chlamydia is de meest voorkomende SOA in Nederland. Ongeveer 70% van de vrouwen en 50% van de mannen heeft geen symptomen. Wanneer er wel klachten zijn, gaat het vaak om afwijkende afscheiding, branderig plassen of pijn in de onderbuik.
- Testbaar na: 2 weken na het risicocontact
- Testmethode: urine of uitstrijkje (PCR-test)
- Behandeling: antibiotica (azitromycine of doxycycline), geneest volledig
Onbehandelde chlamydia kan leiden tot vruchtbaarheidsproblemen. Vroeg testen en behandelen voorkomt dit.
Gonorroe
Gonorroe (ook wel druiper genoemd) lijkt qua symptomen op chlamydia: afscheiding, branderig plassen en buikpijn. Een groeiend probleem is antibioticaresistentie, waardoor behandeling soms lastiger wordt.
- Testbaar na: 2 weken na het risicocontact
- Testmethode: urine of uitstrijkje (PCR-test)
- Behandeling: antibiotica (vaak een combinatie vanwege resistentie)
Gonorroe kan ook de keel en het rectum infecteren. Vermeld bij je test altijd welke contactvormen er zijn geweest, zodat de juiste locaties getest worden.
Syfilis
Syfilis verloopt in stadia. In het eerste stadium verschijnt een pijnloos zweertje op de plek van infectie. Dit verdwijnt vanzelf, maar de infectie gaat door. In het tweede stadium: huiduitslag, koorts en vermoeidheid. Onbehandeld kan syfilis ernstige gevolgen hebben voor hart, hersenen en zenuwen.
- Testbaar na: 4 weken na het risicocontact (bloedtest)
- Testmethode: bloedonderzoek op antistoffen
- Behandeling: antibiotica (penicilline), geneest volledig bij vroege behandeling
Syfilis is de afgelopen jaren weer in opkomst in Nederland. Vroege detectie is belangrijk om complicaties te voorkomen.
Hiv
Hiv is een virus dat het immuunsysteem aantast. Met de huidige behandelingen (antiretrovirale therapie) kunnen mensen met hiv een normaal en gezond leven leiden. Bij succesvolle behandeling wordt het virus ondetecteerbaar en niet meer overdraagbaar (U=U: undetectable = untransmittable).
- Testbaar na: 4 weken met een 4e generatie test (detecteert zowel p24-antigeen als antistoffen), definitief betrouwbaar na 12 weken
- Testmethode: bloedonderzoek
- Behandeling: antiretrovirale therapie (levenslang, zeer effectief)
De 4e generatie test detecteert zowel het virus zelf (p24-antigeen) als antistoffen. Een negatieve test na 4 weken is zeer geruststellend, maar voor volledige zekerheid wordt een hertest na 12 weken aanbevolen. Bij een hoog-risico situatie kun je PEP (post-expositieprofylaxe) krijgen, mits je binnen 72 uur contact opneemt met een arts.
Hepatitis B
Hepatitis B is een virusinfectie die de lever aantast. Het wordt overgedragen via bloed en seksueel contact. Er bestaat een effectief vaccin, onderdeel van het Rijksvaccinatieprogramma voor kinderen geboren na 2011.
- Testbaar na: 6 weken na het risicocontact
- Testmethode: bloedonderzoek (HBsAg en antistoffen)
- Behandeling: acute infectie geneest vaak vanzelf; chronische vorm vereist soms antivirale medicatie
Niet gevaccineerd? Vaccinatie is ook op latere leeftijd nog mogelijk en zeer effectief.
Mycoplasma genitalium
Mycoplasma genitalium is een relatief nieuw ontdekte SOA die steeds vaker wordt vastgesteld. Het probleem: toenemende antibioticaresistentie maakt standaardbehandeling niet altijd effectief.
- Testbaar na: 2-3 weken na het risicocontact
- Testmethode: urine of uitstrijkje (PCR-test)
- Behandeling: antibiotica, soms met resistentiebepaling vooraf
Symptomen lijken op chlamydia, maar de behandeling is anders. Gericht testen is daarom belangrijk.
Trichomonas
Trichomonas vaginalis is een parasitaire SOA die vaak over het hoofd wordt gezien maar wereldwijd een van de meest voorkomende SOA's is. Bij vrouwen kan het geelgroene, schuimige en onaangenaam ruikende afscheiding en jeuk veroorzaken. Bij mannen verloopt het in de meeste gevallen zonder symptomen, waardoor het ongemerkt kan worden overgedragen.
- Testbaar na: 1-2 weken na het risicocontact
- Testmethode: uitstrijkje of urine (PCR-test is het meest betrouwbaar)
- Behandeling: antibiotica (metronidazol), geneest volledig. Beide partners moeten tegelijkertijd behandeld worden
Trichomonas wordt niet altijd standaard meegenomen in een SOA-test. Als je klachten hebt die passen bij trichomonas, vraag er dan specifiek naar.
Wanneer welke test?
De keuze voor een test hangt af van je situatie. Hier een praktisch overzicht dat je helpt de juiste keuze te maken.
Na onbeschermd seksueel contact
Als je onbeschermd seks hebt gehad met iemand waarvan je de SOA-status niet kent, is een volledig SOA-pakket het meest verstandig. Dit geeft je het complete beeld in een keer. Test na minimaal 2 weken voor chlamydia en gonorroe, en na 4 weken voor syfilis en hiv. Plan eventueel een hertest na 12 weken voor een definitieve hiv-uitslag. Als je je direct zorgen maakt over hiv vanwege een hoog-risico situatie, neem dan contact op met een arts voor PEP (post-expositieprofylaxe), die tot 72 uur na blootstelling kan worden gestart.
Bij symptomen
Heb je klachten zoals ongewone afscheiding, branderig plassen, zweertjes, blaasjes of jeuk in het genitale gebied? Dan is gericht testen op basis van je symptomen zinvol. Een arts kan je adviseren welke testen het meest relevant zijn. Wacht niet af tot symptomen vanzelf verdwijnen, want sommige SOA's worden symptoomvrij terwijl de infectie doorgaat en schade kan aanrichten. Met name syfilis is hierom berucht: het eerste zweertje verdwijnt, maar de infectie gaat door naar het volgende stadium.
Nieuwe relatie
Elkaar laten testen voor je zonder condoom seks hebt, is een verstandige en respectvolle stap. Kies voor een volledig SOA-pakket zodat je beiden met een gerust hart verder kunt. Dit is geen teken van wantrouwen, maar van wederzijdse zorg en verantwoordelijkheid. Het gesprek over testen is misschien even ongemakkelijk, maar het resultaat is vertrouwen en gemoedsrust voor jullie beiden.
Jaarlijks bij wisselende partners
Als je regelmatig wisselende seksuele contacten hebt, is minimaal jaarlijks testen aan te raden, ook als je geen klachten hebt. Veel SOA's verlopen immers asymptomatisch. Bij een hoger risico (veel contacten, niet altijd condoomgebruik) kan elke 3-6 maanden verstandiger zijn. Beschouw het als onderhoud van je gezondheid, net als een periodieke controle bij de tandarts.
Window periods uitgelegd
De window period (vensterperiode) is de tijd tussen het moment van mogelijke besmetting en het moment waarop een test de infectie betrouwbaar kan aantonen. Tijdens de window period is je lichaam al geinfecteerd, maar heeft het nog niet genoeg antistoffen aangemaakt of is het virus/de bacterie nog niet in voldoende mate aanwezig om te detecteren. Test je te vroeg, dan kan de uitslag vals-negatief zijn: je bent wel besmet, maar de test pikt het niet op.
- Chlamydia en gonorroe: 2 weken (PCR-test detecteert het DNA van de bacterie)
- Syfilis: 4 weken (bloedtest meet antistoffen)
- Hiv (4e generatie test): 4 weken (betrouwbaar), 12 weken (definitief). De 4e generatie test detecteert zowel p24-antigeen als antistoffen
- Hepatitis B: 6 weken
- Mycoplasma genitalium: 2-3 weken
- Trichomonas: 1-2 weken
Bij twijfel of je vroeg genoeg test: doe een test na 2-4 weken voor de meeste SOA's en herhaal de hiv-test na 12 weken voor volledige zekerheid. Zo dek je alle window periods af. Soa Aids Nederland beschrijft de testmomenten per soa in detail (soaaids.nl).
Hoe werkt discreet testen?
We begrijpen dat privacy belangrijk voor je is. Misschien wil je niet dat anderen weten dat je een SOA-test doet, en dat is volkomen begrijpelijk. Het testproces is daarom zo ontworpen dat je anonimiteit en privacy gewaarborgd zijn:
- Online bestellen - je kiest je test thuis op je eigen moment, zonder dat iemand meekijkt of vragen stelt
- Priklocatie of thuisafname - je kiest wat voor jou het prettigst is. Bij een priklocatie word je geholpen door een professional; bij thuisafname doe je het op je eigen tempo
- Discrete verpakking - geen herkenbare labels, merknamen of aanduidingen op de verpakking. Niemand kan aan de buitenkant zien wat erin zit
- Beveiligd resultaat - je ontvangt je uitslag in een beveiligde online omgeving, alleen toegankelijk met je persoonlijke inloggegevens
- Geen automatische melding aan derden - je testresultaat wordt niet automatisch gedeeld met je huisarts, werkgever of zorgverzekeraar. Jij bepaalt wie het weet
Wil je direct aan de slag? Een volledig soa-onderzoek dekt de meest voorkomende soa's in een keer, thuis of op een priklocatie.
Meer lezen over soa testen
Wil je dieper op een onderwerp ingaan? Deze artikelen helpen je verder.
- SOA test thuis: betrouwbaar en anoniem testen
- SOA test kosten: wat betaal je en wordt het vergoed?
- SOA test zonder klachten: is testen dan nog zinvol?
- SOA test uitslag: hoe lang moet je wachten?
- SOA of blaasontsteking? Zo herken je het verschil
- Waarom regelmatige soa-screening belangrijk is
- Hepatitis screening begrijpen
Veelgestelde vragen
Hoe snel kan ik testen na onbeschermd contact?
Voor chlamydia en gonorroe kun je al na 2 weken testen met een PCR-test. Voor syfilis en hiv is 4 weken het minimum voor een betrouwbare uitslag met een 4e generatie test. Een volledig SOA-pakket na 4 weken dekt de meeste SOA's af en geeft je een goed beeld. Voor de definitieve uitsluiting van hiv wordt een hertest na 12 weken aanbevolen. Ben je bang voor hiv na een specifieke hoog-risico situatie? Neem dan binnen 72 uur contact op met een arts voor PEP (post-expositieprofylaxe).
Is een SOA-test pijnlijk?
Nee, de meeste SOA-testen zijn niet pijnlijk. De meest voorkomende testen bestaan uit een urinemonster (je plast simpelweg in een bekertje) of een klein bloedmonster via een vingerprik of venapunctie (een prikje in je arm). Een uitstrijkje kan licht ongemakkelijk aanvoelen, maar is niet pijnlijk en is binnen seconden voorbij. Het hele proces duurt meestal niet langer dan 10 tot 15 minuten. Veel mensen die voor het eerst testen, merken achteraf op dat het veel minder erg was dan ze hadden verwacht.
Wat als de test positief is?
Een positieve uitslag kan even schrikken zijn, en dat is een volkomen normale reactie. Maar het belangrijkste om te weten: bijna alle SOA's zijn goed behandelbaar. Chlamydia, gonorroe, syfilis en trichomonas genezen volledig met een antibioticakuur. Hiv is met moderne medicatie uitstekend beheersbaar, met een normale levensverwachting en de mogelijkheid om het virus ondetecteerbaar (en dus niet-overdraagbaar) te maken.
Bij een positieve uitslag krijg je duidelijke informatie over de volgende stappen en beschikbare behandelopties. Je staat er niet alleen voor. Het is ook belangrijk om je recente seksuele partner(s) te informeren, zodat zij zich ook kunnen laten testen en behandelen. Dit voorkomt her-infectie en verdere verspreiding. Sommige GGD's bieden anonieme partnerwaarschuwing aan als je liever niet zelf het gesprek voert.
Komt het in mijn medisch dossier?
Als je via ons test, wordt het resultaat niet automatisch gedeeld met je huisarts, werkgever of zorgverzekeraar. Jij bepaalt zelf of en met wie je je resultaat deelt. Je hebt volledige controle over je eigen gegevens.
Als je ervoor kiest om naar je huisarts te gaan voor behandeling, wordt de diagnose wel in je huisartsendossier opgenomen. Dit is medisch relevant voor je toekomstige zorg (bijvoorbeeld bij zwangerschap of bij latere gezondheidsvragen), maar het wordt vertrouwelijk behandeld en is beschermd door het medisch beroepsgeheim. Je zorgverzekeraar krijgt geen inhoudelijke informatie over diagnoses, alleen declaratiegegevens als je de behandeling via je verzekering laat lopen.
Auteur