Is schurft een soa? Niet in de klassieke zin, maar het staat wel in de Nederlandse multidisciplinaire richtlijn voor soa's. De reden is simpel: de schurftmijt gaat over bij langdurig huid-op-huidcontact, en seks is daar een veelvoorkomende vorm van. Knuffelen en samen slapen tellen net zo goed.
Dat maakt schurft eerder een contactinfectie dan een geslachtsziekte.
Het onderscheid is niet academisch. Het bepaalt wie je moet inlichten, wie meebehandeld wordt, en of een soa-test überhaupt zinvol is.
Hoe gaat schurft over?
Schurft gaat over bij direct huid-op-huidcontact dat lang genoeg duurt. De LCI-richtlijn van het RIVM houdt ongeveer 15 minuten aan als vuistregel voor gewone scabiës. Een hand schudden of een korte omhelzing is dus vrijwel geen risico, samen slapen wel.
De mijt loopt traag en kan niet springen.
Bij gewone schurft zitten er meestal maar 5 tot 10 mijten op de hele huid. Dat lage aantal verklaart waarom kort contact zelden genoeg is. Bij de zeldzame vorm scabies crustosa ligt dat volledig anders: daarbij kunnen er tot 4.700 mijten per gram huidschilfer zitten, en dan is contact via textiel of zelfs huidschilfers in de lucht wel mogelijk.
Waarom staat schurft dan in de soa-richtlijn?
Schurft staat in de soa-richtlijn omdat mensen met wisselende sekspartners meer kans hebben om het op te lopen. Niet omdat de mijt iets seksueels heeft, maar omdat seks nu eenmaal langdurig huidcontact is. De richtlijn plaatst het daarom naast de echte soa's, met een andere reden.
Dat leidt tot verwarring die wij vaak terugzien.
Mensen denken dat een positieve schurftdiagnose betekent dat een partner is vreemdgegaan. Dat volgt er helemaal niet uit. Schurft gaat rond in studentenhuizen, verpleeghuizen en gezinnen, volledig los van seks.
| Schurft (scabiës) | Klassieke soa zoals chlamydia | |
|---|---|---|
| Verwekker | Mijt, Sarcoptes scabiei | Bacterie, virus of parasiet in slijmvlies |
| Nodig voor overdracht | Circa 15 minuten huid-op-huidcontact | Contact van slijmvlies of lichaamsvocht |
| Seks vereist? | Nee | Vrijwel altijd wel |
| Aan te tonen met labtest? | Nee, diagnose op het oog | Ja, via PCR of bloed |
| Huisgenoten meebehandelen? | Ja | Nee, alleen sekspartners |
De laatste rij is in de praktijk de belangrijkste. Bij schurft behandel je het hele huishouden, ook mensen met wie je nooit seks hebt gehad.
Kun je op schurft testen?
Nee, er bestaat geen bloedtest of PCR voor schurft. De diagnose wordt gesteld door naar de huid te kijken, soms met een dermatoscoop of door een schraapsel onder de microscoop te leggen. Een soa-test uit het laboratorium zegt niets over de aanwezigheid van mijten.
Dat geldt net zo goed voor schaamluis.
Wij merken dat mensen dat vervelend nieuws vinden, en dat snappen we goed. Een uitslag op papier voelt zekerder dan het oordeel van iemand die naar je huid kijkt. Bij mijten werkt het nu eenmaal andersom.
Wat wel kan, en wat de RIVM-richtlijn ook noemt, is soa-testen overwegen als de besmetting waarschijnlijk via seksueel contact is opgelopen en er kans op een soa bestaat. Dat is geen advies om te testen, maar een constatering dat het contactmoment overlapt. Een test op chlamydia, gonorroe en trichomonas meet die drie, niet de mijt.
Hoe herken je schurft?
Schurft geeft hevige jeuk die 's nachts erger is, met kleine bultjes en soms fijne gangetjes van een paar millimeter in de huid. Typische plekken zijn tussen de vingers, de polsen, de oksels, de navel, de liezen, de penis en bij vrouwen de tepelhof. Het gezicht blijft bij volwassenen meestal vrij.
De jeuk begint pas 2 tot 6 weken na de besmetting.
Bij een tweede besmetting gaat dat veel sneller, soms binnen 1 tot 4 dagen, omdat je afweer de mijt dan al kent (RIVM). Dat verschil in tijdlijn is vaak de beste aanwijzing of dit je eerste keer is. Zit de jeuk juist in het schaamhaar met witte puntjes aan de haren, dan past schaamluis beter.
Hoe wordt schurft behandeld?
Schurft wordt behandeld met permetrine-crème over het hele lichaam of met ivermectine-tabletten, en in beide gevallen hoort er een tweede ronde bij. De Cochrane-review vond na twee weken geen verschil in effectiviteit tussen permetrine en ivermectine (Rosumeck e.a., 2018). Huisgenoten en partners worden op hetzelfde moment meebehandeld.
Gelijktijdig behandelen is het hele punt.
Behandel je om beurten, dan geef je de mijt telkens een nieuwe gastheer. Wij zien dat daar de meeste mislukte behandelingen vandaan komen, vaker nog dan uit een verkeerd middel. Hoe lang je na de start nog besmettelijk bent, zetten we uiteen in hoe lang is schurft besmettelijk.
Wat betekent dit voor jou?
Als je schurft hebt opgelopen bij iemand met wie je ook seks had, dan overlapt dat contactmoment met de route van andere infecties. Dat zegt niets over schuld en niets over hygiëne. Het zegt alleen iets over wat er in dezelfde periode nog meer overgedragen kan zijn.
Wij vinden dat een eerlijker manier om het te brengen dan schurft een soa noemen.
Het volledige overzicht van parasitaire huidklachten en wat een laboratorium er wel en niet mee kan, staat in ons hoofdartikel over schaamluis. Bespreek klachten die aanhouden altijd met je huisarts.
Bronnen
- RIVM, LCI-richtlijn scabiës. lci.rivm.nl
- Rosumeck S, Nast A, Dressler C. Ivermectin and permethrin for treating scabies. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2018. PMID 29608022
- Patel PU, Tan A, Levell NJ. A clinical review and history of pubic lice. Clinical and Experimental Dermatology, 2021. PMID 33811771
- Richtlijnendatabase, Multidisciplinaire richtlijn seksueel overdraagbare aandoeningen, module scabiës. richtlijnendatabase.nl
Elk bloedtestresultaat bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.
Auteur
Discreettest
Dr. Naimi, BIG-geregistreerde arts, ziet toe op de medische standaarden achter onze content en beoordelingen. Lees ons medisch beleid
