Wil je een soa in de keel testen, dan heb je een keeluitstrijkje nodig, geen urine of bloed. Voor gonorroe en chlamydia in de keel gaat een wattenstaafje langs de achterkant van je keel, waarna een laboratorium er met een PCR naar kijkt. Een keelswab die je zelf afneemt, bleek in onderzoek vrijwel even betrouwbaar als een die in de kliniek wordt afgenomen, met een nauwkeurigheid boven de 99 procent (Orser, 2024).
Een soa-test op de keel roept vaak spanning op: wat gebeurt er precies, doet het pijn, en kun je het zelf. Dit artikel legt rustig uit hoe een keeluitstrijkje werkt, waarom een gewone urine- of bloedtest je keel overslaat, en hoe betrouwbaar zelf afnemen is. Wij zijn een testaanbieder, dus we zeggen er eerlijk bij wat een test hier wel en niet laat zien.
Hoe test je op een soa in de keel?
Op een soa in de keel test je met een keeluitstrijkje, ook wel een keelswab genoemd. Een wattenstaafje strijkt langs de achterkant van je keel en langs de amandelen. Het lab onderzoekt dat monster met een PCR, een gevoelige techniek die het erfelijk materiaal van gonorroe of chlamydia opspoort (Chan, 2016).
Het belangrijkste verschil met een gewone soa-test zit in de plek. Een urinetest kijkt naar de plasbuis, een bloedtest naar antistoffen of het virus in je bloed. Geen van beide raakt je keel. Zit je risico of je klacht in de keel, dan is een aparte keelswab de enige afname die daar iets over kan zeggen.
De keelswab wordt meestal niet los per soa aangevraagd, maar als extra afnamelocatie naast de genitale test. Zo kan hetzelfde onderzoek op chlamydia en gonorroe zowel op de plasbuis als op de keel worden uitgevoerd. Onze test op chlamydia, gonorroe en trichomonas toont die infecties met een PCR aan; kies bij het bestellen een keelswab als je specifiek je keel wilt laten nakijken.
Wat is een keeluitstrijkje precies?
Een keeluitstrijkje is een afname waarbij een steriel wattenstaafje kort langs de achterkant van je keel en je amandelen wordt gestreken. Dat staafje verzamelt wat slijmvlies en cellen, waarin een eventuele keelinfectie met gonorroe of chlamydia zou zitten. Het monster gaat daarna naar een laboratorium voor een PCR-analyse.
Een uitstrijkje klinkt medischer dan het is. Het gaat om een paar seconden waarin het wattenstaafje de achterkant van je keel raakt. Sommige mensen krijgen daarbij even een kokhalsreflex, vergelijkbaar met tandenpoetsen te ver achterin. Dat gevoel is meestal snel voorbij, en het staafje hoeft de keel maar kort te raken.
Het wattenstaafje verschilt van een keelkweek die je misschien kent van een gewone keelontsteking. Bij een soa gaat het monster niet naar een kweekbodem maar naar een PCR of NAAT, waarmee het lab het genetisch materiaal van de bacterie opspoort. Die moleculaire techniek geldt voor de keel als gevoeliger dan een klassieke kweek (Chan, 2016).
Kun je een soa in de keel met urine of bloed testen?
Nee, een urinetest of bloedtest zegt niets over je keel. Een urinemonster onderzoekt de plasbuis en een bloedtest kijkt naar soa's als hiv of syfilis in je bloed. Een keelinfectie met gonorroe of chlamydia zit op het slijmvlies van je keel en wordt alleen met een keelswab opgespoord.
Dit is precies waar veel mensen langs testen. Wie na onbeschermde orale seks alleen een urinetest doet, laat de plek waar het risico zat buiten beschouwing. De uitslag kan dan geruststellend lijken terwijl de keel nooit is nagekeken. Een negatieve urine- of bloedtest sluit een keel-soa niet uit.
Een keelinfectie met gonorroe geeft bovendien vaak geen klachten; in een cohort verliep 92 procent van de keel-gonorroe zonder symptomen (Morris, 2006). Juist daarom kun je niet op je gevoel afgaan, en is een keelswab de enige manier om de keel na te kijken.
De tabel hieronder zet per soa naast elkaar waar je in de keel op test, welke afname daarbij hoort en of het in onze CGT-test zit. Kijk vooral naar de laatste kolom, want die laat zien dat urine of bloed weinig zegt over wat er in je keel gebeurt.
| Soa | Waar je op test in de keel | Welke afname | Zit het in de CGT-test? |
|---|---|---|---|
| Gonorroe | Keelinfectie op het slijmvlies | Keelswab (PCR) | Ja, met keelswab |
| Chlamydia | Keelinfectie op het slijmvlies | Keelswab (PCR) | Ja, met keelswab |
| Syfilis | Antistoffen, niet de keel zelf | Bloedtest | Nee, aparte test |
| Herpes (HSV) | Blaasje of zweertje in de mond | Swab van een blaasje | Nee, aparte test |
| Hiv | Virus in het bloed, niet de keel | Bloedtest | Nee, aparte test |
Twee dingen springen eruit. Alleen gonorroe en chlamydia in de keel worden met een keelswab gevonden. Syfilis, herpes en hiv vragen een andere afname, en die zitten niet in de CGT-test. Urine of bloed zegt dus niets over de keel zelf.
Ook Thuisarts.nl en het RIVM beschrijven dat een soa-onderzoek plaatsspecifiek is: er wordt getest op de plek waar het risico lag, dus de keel apart van de genitaliën. Dat onderstreept waarom een urine- of bloedtest een keelinfectie niet oppikt.
Kun je een keeluitstrijkje zelf thuis afnemen?
Ja, een keeluitstrijkje kun je in veel gevallen zelf thuis afnemen. Je strijkt het wattenstaafje zelf langs de achterkant van je keel en stuurt het monster op naar het laboratorium. Onderzoek laat zien dat zo'n zelf afgenomen keelswab betrouwbare resultaten kan geven, vergelijkbaar met een afname in de kliniek (Orser, 2024).
Voor veel mensen is dat een geruststelling. Een thuistest betekent geen wachtkamer, geen gesprek aan de balie en geen reis naar een kliniek. Je neemt het monster af op een moment dat jou uitkomt, verpakt het volgens de bijgeleverde uitleg en stuurt het anoniem op.
Belangrijk is wel dat je de instructie volgt, want een keelswab die te oppervlakkig langs de keel gaat, kan minder materiaal opleveren. De studie van Orser en collega's vond dat zelf afgenomen keel- en anale swabs niet onderdeden voor die uit de zorgomgeving, maar dat gold bij een correcte afname (Orser, 2024).
Hoe betrouwbaar is een keeluitstrijkje?
Een keeluitstrijkje dat met een PCR wordt onderzocht, geldt als een gevoelige manier om gonorroe of chlamydia in de keel op te sporen. In onderzoek naar zelf afgenomen keelswabs lag de nauwkeurigheid boven de 99 procent, vergelijkbaar met een afname in de kliniek (Orser, 2024). Geen enkele test geeft echter absolute zekerheid.
De PCR- of NAAT-techniek spoort het genetisch materiaal van de bacterie op en is voor de keel gevoeliger gebleken dan een klassieke kweek (Chan, 2016). Dat maakt het de gangbare methode voor keelmonsters. Toch hangt een betrouwbaar resultaat ook af van de afname en van het moment waarop je test.
Test je te vroeg na een mogelijk risico, dan kan een infectie nog onder de detectiegrens zitten. Dat heeft te maken met de incubatietijd en de window-periode, waar de volgende vraag over gaat. Bij twijfel over een uitslag kan je huisarts je helpen bepalen of verdere stappen nodig zijn.
Hoe lang na het risico kun je op een keel-soa testen?
Na een mogelijk risico heeft een keelinfectie tijd nodig om aantoonbaar te worden. Die periode heet de window-periode of incubatietijd. Voor gonorroe en chlamydia gaat het meestal om ongeveer twee weken voordat een keeluitstrijkje betrouwbaar iets kan aantonen. Test je eerder, dan kan een infectie nog gemist worden.
De window-periode is de tijd tussen een besmetting en het moment waarop een test die betrouwbaar kan oppikken. Test je binnen die periode, dan kan de uitslag negatief zijn terwijl er toch iets speelt. Daarom zegt een vroege test minder dan een test na de window-periode.
Hoe lang je precies wacht, verschilt per soa en per test. In hoe lang na onbeschermde seks je kunt testen gaan we daar dieper op in. Voor een keelinfectie geldt hetzelfde principe als voor de genitale variant: te vroeg testen kan een infectie missen.
Een keelswab op vrijdagavond
Stel, iemand had twee weken geleden onbeschermde orale seks met een nieuwe partner. Geen klachten, geen keelpijn, niets bijzonders. Toch blijft de vraag knagen: is er iets in de keel blijven hangen. Een gewone urinetest zou de keel niet nakijken, dus dat voelt als de verkeerde test.
Deze persoon kiest voor een keeluitstrijkje en neemt het thuis af, op een rustig moment op vrijdagavond. Het wattenstaafje raakt kort de achterkant van de keel, even een kokhalsreflex, en klaar. Het monster gaat anoniem op de post. Geen wachtkamer, geen gesprek aan de balie.
Wat de uitslag ook wordt, de test kijkt nu wel naar de plek waar het risico zat. Dat is het verschil: niet het gevoel in de keel bepaalt de keuze, maar wat eromheen gebeurde. En alleen een keelswab kan over die plek iets zeggen.
Verder lezen
Wil je eerst weten welke soa's er eigenlijk in je mond en keel kunnen zitten, lees dan soa in de mond en keel. Voel je niets, maar blijft de twijfel, dan helpt een keel-soa zonder klachten je verder, en voor die ene infectie is er chlamydia in de keel.
Wil je specifiek op chlamydia en gonorroe laten testen, dan vind je meer bij onze test op chlamydia, gonorroe en trichomonas. Over thuis testen in het algemeen lees je in soa-test thuis en anonieme soa-test. En voor de timing: hoe lang na onbeschermde seks je kunt testen.
Bronnen
- Orser L, et al. Testing for extragenital Neisseria gonorrhoeae and Chlamydia trachomatis: At-home pharyngeal and rectal self-swabs are non-inferior to those completed in healthcare settings. PLoS One, 2024. PMID 38768150.
- Chan PA, et al. Extragenital Infections Caused by Chlamydia trachomatis and Neisseria gonorrhoeae: A Review of the Literature. Infectious Diseases in Obstetrics and Gynecology, 2016. PMID 27366021.
- Morris SR, et al. Prevalence and incidence of pharyngeal gonorrhea in a longitudinal sample of men who have sex with men: the EXPLORE study. Clinical Infectious Diseases, 2006. PMID 17051493.
- RIVM, Soa-surveillance Nederland. Geraadpleegd juli 2026.
- Thuisarts.nl, Ik wil me laten testen op een soa. Geraadpleegd juli 2026.
Elk bloedtestresultaat bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.
Auteur
